Choroby tarczycy: niedoczynność, nadczynność, Hashimoto. Jakie objawy są niepokojące?

Autor: oprac. KK • Źródło: Mat. prasowe, dworska.pl, Rynek Zdrowia04 czerwca 2022 07:30

Niedoczynność, nadczynność, Hashimoto. Choroby tarczycy mogą prowadzić do wielu poważnych powikłań zdrowotnych. Warto zatem przypomnieć najczęstsze i charakterystyczne objawy sugerujące stany chorobowe tarczycy.

Choroby tarczycy: niedoczynność, nadczynność, Hashimoto. Jakie objawy są niepokojące?
USG tarczycy pozwala na wykrycie możliwych nieprawidłowości. Fot. AdobeStock
  • Tarczyca to gruczoł dokrewny położony w przedniej części szyi, odpowiedzialny za uwalnianie hormonów regulujących wiele ważnych procesów
  • Prawidłowo funkcjonująca tarczyca pozytywnie wpływa m.in. na metabolizm, a także na funkcjonowanie układu nerwowego oraz rozrodczego
  • Czasami objawy tarczycowe są tak niespecyficzne lub maskowane przez inne schorzenia, że pacjenci nie są w ogóle świadomi, że mogą mieć problemy z tarczycą - czytamy

Choroby tarczycy. Jakie są objawy?

Tarczyca to gruczoł dokrewny położony w przedniej części szyi, odpowiedzialny za uwalnianie hormonów regulujących wiele ważnych procesów w organizmie. Hormony wydzielane przez tarczycę (tyroksyna T4 oraz trójjodotyronina T3) wpływają m.in. na metabolizm, bilans wodny, a także regulują funkcjonowanie układu nerwowego i rozrodczego.

 Objawy związane z nieprawidłową czynnością gruczołu tarczowego są często lekceważone przez pacjentów. Zdarzają się sytuacje, gdy objawy tarczycowe są tak niespecyficzne lub maskowane przez inne schorzenia, że pacjenci nie są w ogóle świadomi, że mogą mieć problemy z tarczycą.

Choroby tarczycy mogą tymczasem prowadzić do wielu poważnych powikłań zdrowotnych. Są one szczególnie niebezpieczne dla kobiet w ciąży i dla rozwijającego się w organizmie matki dziecka. W obrębie miąższu tarczycy mogą ponadto powstawać guzki – niektóre z nich mogą świadczyć o złośliwym procesie nowotworowym.

Niedoczynność tarczycy. Główne przyczyny

Warto przypomnieć, że niedoczynność tarczycy to stan, w którym gruczoł tarczowy produkuje zbyt mało tyroksyny i/lub trójjodotyroniny.

Najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest choroba Hashimoto, w przebiegu której układ odpornościowy atakuje własny gruczoł tarczowy, prowadząc do stopniowego zniszczenia miąższu tarczycy.

Zapalenie tarczycy Hashimoto jest schorzeniem, na które cierpią głównie kobiety. Jest to związane z rolą kobiecych hormonów estrogenów, które uczestniczą w modulacji reakcji zapalnej na poziomie gruczołu tarczowego.
Inną przyczyną uszkodzenia miąższu tarczycy może być terapia jodem radioaktywnym lub radioterapia okolicy szyi stosowana w leczeniu chorób nowotworowych. Czasami konieczne jest wykonanie tyreoidektomii (chirurgicznego wycięcia gruczołu), co całkowicie pozbawia organizm hormonów tarczycy.

Jod stanowi składnik hormonów tarczycy, dlatego niedobór jodu w diecie może skutkować obniżoną ich syntezą. Do zahamowania produkcji hormonów tarczycy dochodzi także w sytuacji przedawkowania związków jodu.

Zaburzenia hormonalne dotyczące osi podwzgórze-przysadka-tarczyca (np. niedoczynność przysadki mózgowej, guzy podwzgórza) mogą również stwarzać sytuację niewystarczającej produkcji tyroksyny przez tarczycę.

Objawy niedoczynności tarczycy:

  • niedoczynność tarczycy skutkuje spowolnieniem procesów metabolicznych i spadkiem pobudzenia układu nerwowego,
  • u dzieci może to prowadzić do opóźnienia w rozwoju umysłowym (tzw. kretynizm),
  • u dorosłych niedobór hormonów tarczycy może odpowiadać za złe samopoczucie, spadek koncentracji i spowolnienie psychoruchowe.
  • objawy chorej tarczycy są często tłumaczone pracą, stresem i ogólnym przemęczeniem - rzadko myślimy, że może być to oznaka zaburzeń hormonalnych,
  • sucha skóra i łamliwe włosy postrzegane są często wyłącznie jako problem kosmetyczny, wynikający ze złego doboru kosmetyków czy niedostatecznej pielęgnacji,
  • potencjalne objawy choroby tarczycy u dorosłych są analizowane dopiero wtedy, gdy para od dłuższego czasu bezskutecznie stara się o dziecko (niedoczynność tarczycy wpływa negatywnie na płodność). 

Jakie objawy mogą wskazywać na niedoczynność tarczycy?
Objawy tarczycowe spowodowane niedoczynnością to m.in.:

  • przewlekłe uczucie zmęczenia,
  • odczuwanie zimna w środowisku o temperaturze neutralnej,
  • znużenie, senność niezależnie od liczby przespanych godzin,
  • brak koncentracji, otępienie,
  • bradykardia (niska częstość skurczów serca),
  • obrzęki,
  • zaparcia,
  • suchość skóry,
  • nadmierne wypadanie włosów,
  • trudność w utrzymaniu prawidłowej masy ciała, skłonność do tycia,
  • nieregularne miesiączki u kobiet.

W niektórych typach niedoczynności (najczęściej w zapaleniu tarczycy Hashimoto) dochodzi do wytworzenia się wola tarczycowego. Obserwuje się zwiększenie obwodu szyi. Powiększona tarczyca może uciskać przyległe struktury i powodować dyskomfort podczas połykania.

Jak ostatecznie rozpoznać niedoczynność tarczycy?

Objawy chorej tarczycy mogą współwystępować lub być bardzo podobne do objawów wynikających z innych schorzeń neurologicznych lub kardiologicznych.

W przypadku niedoczynności, badanie tarczycy z krwi wykazuje podwyższony poziom hormonu tyreotropowego TSH wydzielanego przez przysadkę mózgową, a także obniżony poziom tyroksyny T4. W zaawansowanej i długo nieleczonej niedoczynności występuje również obniżenie stężenia trójjodotyroniny. Lekarz może także wykonać badanie USG, by ocenić strukturę i wielkość gruczołu tarczowego.

Nadczynność tarczycy. Główne przyczyny 

Nadczynność tarczycy to stan, w którym tyroksyna i trójjodotyronina produkowane są przez tarczycę w zbyt dużych ilościach.

Przyczyny nadczynności tarczycy:

  • nadmierna produkcja hormonów tarczycy przez autonomiczne guzki toksyczne (wydzielanie poza kontrolą przysadki mózgowej),
  • choroba Gravesa-Basedowa (choroba o podłożu autoimmunologicznym),
  • zaburzenia czynności osi podwzgórze-przysadka mózgowa-tarczyca,
  • produkcja hormonów przez łożysko u kobiet ciężarnych,
  • przedawkowanie doustnie przyjmowanych leków zawierających hormony tarczycy,
  • przyjmowanie niektórych leków, np. węglanów litu stosowanych w leczeniu zaburzeń psychicznych (stosunkowo rzadko).

Objawy nadczynności tarczycy:

  • nadpobudliwość nerwową,
  • chudnięcie bez wyraźnej przyczyny,
  • nadmierne pocenie się,
  • tachykardię (podwyższoną częstość skurczów serca),
  • przewlekłe biegunki,
  • częstsze oddawanie moczu, wzmożone pragnienie,
  • możliwe osłabienie mięśni,
  • zaburzenia miesiączkowania u kobiet,
  • obniżone libido u mężczyzn.

W przypadku choroby Gravesa-Basedowa może występować także tzw. oftalmopatia tarczycowa – uczucie rozpierania gałek ocznych, pieczenie oczu, wytrzeszcz, zaburzenia widzenia (np. podwójne widzenie).

Jak potwierdzić stan nadczynności tarczycy?

W badaniach laboratoryjnych (badaniach krwi) poziom TSH jest obniżony przy podwyższonym poziomie hormonów tarczycy (tyroksynie T4 i trójjodotyroninie T3). Następnie wykonywane jest badanie USG pod kątem obecności guzków i/lub stanu zapalnego w obrębie tarczycy. Badanie uzupełniające stanowi scyntygrafia, które polega na ocenie wychwytu jodu przez tarczycę.

Guzki najbardziej wychwytujące jod to tzw. guzki gorące – są one odpowiedzialne za nadmierne wydzielanie hormonów tarczycy, niezależnie od stymulacji z poziomu przysadki mózgowej.

Rak tarczycy. Jak wygląda leczenie?

Guzki na tarczycy mogą być zmianą łagodną lub złośliwą (rakiem tarczycy). Zdecydowana większość wykrywanych guzków (ok. 95 proc.) to zmiany o charakterze łagodnym. Niektóre z guzków można łatwo wyczuć w badaniu palpacyjnym. 

Badanie USG tarczycy pozwala wstępnie rozróżnić zmiany łagodne od guzków potencjalnie złośliwych. Raka tarczycy cechuje zwykle:

  • wyraźne granice guzka o nieregularnym „poszarpanym” kształcie,
  • obecność zwapnień w obrębie guzka,
  • niejednorodna struktura wnętrza guzka bez zawartości płynu,
  • guzek z brakiem wzmożonego przepływu, otoczony miąższem tarczycy w stanie zapalnym z wyraźnie wzmożonym przepływem.

Leczenie raka tarczycy

Leczenie tarczycy zajętej nowotworem złośliwym może polegać na:

  • chirurgicznym wycięciu guzka z częścią tarczycy,
  • całkowitym wycięciu tarczycy,
  • terapii jodem promieniotwórczym,
  • zażywaniu leków zawierających hormony tarczycy (celem zapobiegania skutkom niedoczynności tarczycy).
Dowiedz się więcej na temat:
Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum