Nowy rodzaj promieniowania odkrył Roentgen. Ale my też mamy swoje sukcesy

Autorzy: oprac. LJ; oprac. MP • Źródło: UJ, Rynek Zdrowia08 listopada 2021 11:29

Profesor Karol Olszewski z Uniwersytetu Jagiellońskiego był pierwszym Polakiem, który wykonał udane zdjęcia rentgenowskie, czym otworzył historię polskiej radiologii, a także wpisał się na listę światowych pionierów diagnostyki obrazowej. Dzisiaj Międzynarodowy Dzień Radiologii.

125 lat temu wykonano pierwsze polskie zdjęcia rentgenowskie. Dzisiaj to już standard diagnostyki. Fot. PTWP (zdj. ilustracyjne)
  • 8 listopada 1895 roku Wilhelm Roentgen, odkrył nowy rodzaj promieniowania, dzięki któremu stało się możliwe bezinwazyjne obrazowanie ciała ludzkiego
  • Profesor Karol Olszewski z Uniwersytetu Jagiellońskiego był pierwszym Polakiem, który wykonał udane zdjęcia rentgenowskie
  • Pierwsze badanie pacjenta zostało wykonane 7 lutego 1896 roku, a uzyskany radiogram potwierdził podejrzenie zwichnięcia

5 stycznia 1896 r. świat dowiedział się o niezwykłym odkryciu, które w znaczący sposób zmieniło medycynę. W wiedeńskim dzienniku „Die Presse” poinformowano, że profesor fizyki Uniwersytetu w Würzburgu (Niemcy), Wilhelm Roentgen, odkrył nowy rodzaj promieniowania, dzięki któremu stało się możliwe bezinwazyjne obrazowanie ciała ludzkiego.

Stało się to 8 listopada 1895 roku. Dzień ten obchodzony jest corocznie na całym świecie jako Międzynarodowy Dzień Radiologii, a nowy rodzaj niewidzialnych promieni, przenikających ciało ludzkie, odkrywca nazwał promieniami X.

Na pierwsze polskie zdjęcia rentgenowskie nie trzeba było długo czekać

Na ziemiach polskich już 8 stycznia 1896 r., trzy dni po artykule w wiedeńskim dzienniku „Die Presse”, informacje o odkryciu nowego rodzaju promieniowania zamieściły pisma codzienne – „Czas” w Krakowie, „Gazeta Lwowska” we Lwowie oraz „Słowo” w Warszawie.

Na podstawie publikacji o odkryciu Roentgena na całym świecie zaczęto powtarzać jego eksperyment. Wśród światowych pionierów znaleźli się także Polacy.

Pierwszeństwo przypadło profesorowi UJ Karolowi Olszewskiemu (ten sam, który z prof. Wróblewskim po raz pierwszy na świecie skroplił składniki powietrza). Wykonał on pierwsze polskie zdjęcia rentgenowskie bezpośrednio po ogłoszeniu sensacyjnych wiadomości o odkryciu.

Zachowała się fotografia jaszczurki z brązu, na której odwrocie znajduje się komentarz: „Pierwsza fotografia rentgenowska, robiona w Polsce w ogóle, a w szczególności w Krakowie, przez prof. Olszewskiego w r. 1895/6 (autor miał na myśli rok akademicki). Był to przycisk brązowy w kształcie jaszczurki fotografowanej na wskroś deski drewnianej, przy użyciu zwykłej rurki Pluckerowskiej, silnie ewakuowanej”.

Po udanych eksperymentach z różnymi przedmiotami prof. Olszewski wykonał zdjęcie rentgenowskie ręki swojego asystenta, Tadeusza Estreichera, z pierścionkami na palcach.

Pionierskie doświadczenia radiologiczne Olszewskiego (w dniach pomiędzy 8 a 20 stycznia) zostały opisane w dzienniku „Czas” z 21 stycznia 1896 r.

Pierwsze polskie badanie rtg potwierdziło zwichnięcie stawu łokciowego

Eksperymenty profesora Olszewskiego z promieniami X pozwoliły ocenić ich wielką przydatność w medycynie. Jednym z pierwszych lekarzy, który zainteresował się ich zastosowaniem, był krakowski chirurg, profesor Alfred Obaliński.

Gdy na kierowany przez niego oddział chirurgiczny szpitala św. Łazarza, zgłosił się pacjent z silnym obrzękiem po urazie lewego stawu łokciowego, Obaliński zwrócił się do Olszewskiego z prośbą o wykonanie badania radiologicznego celem rozstrzygnięcia przyczyny schorzenia.

Badanie zostało wykonane 7 lutego 1896 roku, a uzyskany radiogram potwierdził podejrzenie zwichnięcia. To pierwsze polskie zdjęcie rentgenowskie dla celów klinicznych wykonał profesor Olszewski ze swoimi współpracownikami.

Profesor Karol Olszewski był pierwszym Polakiem, który wykonał udane zdjęcia rentgenowskie (zachowały się do dnia dzisiejszego w Muzeum UJ), czym otworzył historię polskiej radiologii, a także wpisał się na listę światowych pionierów radiologii.

Istotnym momentem w rozwoju radiologii było wprowadzenie w 1913 roku lampy rentgenowskiej z bańką próżniową i z tzw. gorącą katodą, dzięki czemu nastąpił szybki rozwój tej specjalności, która zrewolucjonizowała medycynę.

Jak zauważa prof. Andrzej Urbanik lampy te, praktycznie w nie zmienionej formule, służą również w obecnych aparatach, ale w najbliższym czasie nastąpi przełom technologiczny.

- W klasycznej radiologii wygląda, że szykuje się duża rewolucja związana z lampą rentgenowską. Właściwie od lat 30. XX wieku lampa rentgenowska ma ten sam schemat. Z punktu widzenia efektywności jest ona bardzo kiepskim urządzeniem, dlatego że tylko około 1-2 proc. energii pędzących elektronów w lampie zmienia się na promieniowanie rentgenowskie, a reszta na ciepło - tłumaczy Kierownik Katedry Radiologii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

- Jedna z firm zaczęła wytwarzać lampy, gdzie element elektroniczny wytwarza elektrony, w związku z czym te lampy są efektywniejsze, mniejsze, tańsze w produkcji i mniej się grzeją - dodaje prof. Urbanik

Po rentgenodiagnostyce przyszła kolej na ultrasonografię, tomografię komputerową, rezonans magnetyczny, a także urządzenia hybrydowe – PET-CT, SPECT-CT, MR-PET - łączące radiologię i medycynę nuklearną. Powstała także i rozwinęła się radiologia interwencyjna (zabiegowa) pozwalająca wykonywać małoinwazyjne  zabiegi pod kontrolą metod radiologicznych.

Wystawa: 125 lat polskiej radiologii

W rozwój światowej radiologii wpisali się także Polacy, chociaż ich rola nie do końca została zauważona i doceniona. Dlatego ważnym jest przypominanie o tym. Okazją do tego jest chociażby 125. rocznica Polskiej Radiologii, która narodziła się w Krakowie.

Aby przypomnieć pionierskie lata tej specjalności medycznej zorganizowano w krakowskim Domu Technika wystawę. Przedstawiono na niej unikalne obiekty (między innymi rekonstrukcję aparatu Olszewskiego, aparaty rtg z lat 30. XX wieku czy wojskowy aparat rtg z okresu II wojny światowej). Starano się także pokazać ciekawe pozamedyczne zastosowania radiologii do badań obrazowych mumii oraz w kryminalistyce. Zwrócono również uwagę na piękno obrazów rentgenowskich, prezentując zdjęcia fotograficzne i jednocześnie rentgenowskie kwiatów i muszli.

Nawiązując do historii prof. Urbanik podkreśla różnicę pomiędzy pierwotnymi, a obecnymi aparatami rentgenowskimi, co pokazuje niedawny eksperyment.

- W jednym ze szpitali holenderskich znaleziono w piwnicy stary zestaw, przy pomocy którego w 1896 r. wykonywano badania radiologiczne. Okazało się, że po oczyszczeniu sprzęt działał. Uzyskano zgodę komisji bioetycznej i wykonano zdjęcie rentgenowskie ręki pacjentce tym starym aparatem oraz nowoczesnym - mówi profesor.

- Dawka promieniowania przy użyciu obecnego sprzętu była o 1500 razy niższa niż w przypadku tego stosowanego ponad 100 lat temu. Proszę sobie wyobrazić jaki jest niesamowity spadek ekspozycji, a przez to narażenia pacjenta na promieniowanie rentgenowskie, jaki ogromny postęp nastąpił - podkreśla.

Organizatorami wspomnianej wystawy są Krakowska Rada Federacji Stowarzyszeń Naukowo-technicznych, Naczelna Organizacja Techniczna, Katedra Radiologii i Katedra Historii Medycyny Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Fundacja Polradiologia Viva.

Ekspozycja czynna jest czynna w budynku przy ul. Straszewskiego 28 (I i II piętro) w dniach od 9 listopada do 15 grudnia 2021 roku od poniedziałku do piątku w godzinach  8:00-16:00 (w weekend oraz dla grup po uprzednim umówieniu – tel. 12/ 42 25 910).

Wystawa wpisuje się w obchody 125. lecia Polskiej Radiologii. Z tej okazji w Broniszowie, w miejscu urodzin prof. Karola Olszewskiego, odsłonięto pamiątkową tablicę.

Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum