Milena Motyl/Rynek Zdrowia | 28-04-2018 08:01

Medycyna sportowa i fizjoterapia nie są tylko dla wyczynowców

Kiedy rower, bieganie, czy siłownia stają się dla nas elementem stylu życia, przytrafiają się też kontuzje, a większego znaczenia nabiera medycyna sportowa i fizjoterapia. Z osiągnięć tych dziedzin korzystają nie tylko wyczynowcy. Czy system opieki zdrowotnej ułatwia dostęp do specjalistów w tym zakresie?

FOT. Shutterstock; zdjęcie ilustracyjne

Dr Zygmunt Klosa z Wojewódzkiego Szpitala Chirurgii Urazowej w Piekarach Śląskich zwraca uwagę, że wprowadzenie w poczet zawodów medycznych fizjoterapeutów znacząco zmieniło system opieki nad pacjentami z różnymi schorzeniami, w tym wynikającymi z uprawiania sportu.

- Nastąpiło to wraz z przyjęciem Ustawy o zawodzie fizjoterapeuty, o którą zabiegano ponad dwie dekady - przypomina prof. Maciej Krawczyk, prezes Krajowej Rady Fizjoterapeutów (KRF). - Dzięki temu faktycznie w sposób formalny włączono fizjoterapeutów w system opieki nad pacjentem. Uzyskali oni samodzielność zawodową.

Kolejki do refundowanej fizjoterapii
Prezes Krawczyk zwraca uwagę, że fizjoterapia może zastąpić wiele innych metod leczenia, ale może mieć też olbrzymie znaczenie w profilaktyce. - Odgrywa także dużą rolę we właściwym wprowadzaniu w sport, szczególnie, gdy chodzi o dzieci. Dzięki temu zwiększa się szansa na uniknięcie wielu schorzeń w dorosłym życiu. Niestety, obecnie system praktycznie nie wykorzystuje fizjoterapii w profilaktyce.

Co gorsza, korzyści zdrowotne, jakie daje wykorzystanie fizjoterapii w procesie leczenia często są marnotrawione przez olbrzymie opóźnienia w rozpoczęciu fizjoterapii, z jakimi spotkają się w kraju pacjenci. Z danych NFZ wynika, że obecnie w Polsce na fizjoterapię oczekuje w kolejkach ponad milion pacjentów. Zwrócono uwagę, iż wiele z nich zapisuje się do kolejek w stanie ostrym, np. po operacji.

- Często jednak nie mogą się doczekać na zabiegi refundowane i są zmuszeni do korzystania z prywatnej opieki fizjoterapeutycznej lub trafiają do fizjoterapeutów po zbyt długim czasie i terapia nie jest wtedy tak skuteczna, jak mogłaby być wcześniej - zwraca uwagę prof. Krawczyk.

Dodaje: - W krajach, w których opieka fizjoterapeutyczna jest najbardziej powszechna, a dostęp do niej otwarty, działają też najlepiej oceniane systemy ochrony zdrowia.

Są propozycje zmian
Prezes KRF wskazuje, że samorząd fizjoterapeutów zaproponował zmiany systemowe, które mają na celu upowszechnianie opieki fizjoterapeutycznej, np. poprzez umożliwienie prowadzenia indywidualnej lub zbiorowej praktyk fizjoterapeutycznej - na wzór przepisów o lekarzach i pielęgniarkach.

Krajowa Rada Fizjoterapeutów opracowała także projekt zmian, jakich oczekiwałaby w rehabilitacji. Dr Roman Kostur, konsultant w dziedzinie fizjoterapii dla województwa śląskiego zwraca uwagę, że na obecnym etapie wprowadzania fizjoterapeutów do systemu ochrony zdrowia olbrzymie znaczenie ma ich dobre przygotowanie do wykonywania zawodu.

Brak wysokich kwalifikacji jest bowiem najczęściej formułowanym, m.in. przez lekarzy, zarzutem pod adresem fizjoterapeutów. Dlatego, w opinii konsultanta, potrzebne są kolejne ośrodki akredytowane, gdzie fizjoterapeuci mogliby się specjalizować.

Dr Krystyna Kwaśna z Zakładu Fizjoterapii i Medycyny Sportowej AWF w Katowicach wskazuje, że najważniejsza jest dobra współpraca fizjoterapeutów z lekarzami. - Jest pod tym względem coraz lepiej, ale nadal zdarzają się opinie, także wśród ortopedów, że fizjoterapia jest zbędnym ogniwem i nie przynosi pacjentom istotnych profitów - mówi dr Kwaśna.

Szukamy pomocy w internecie
- Jednym z najczęściej wskazywanych problemów zdrowotnych, na jaki skarżą się nasi pacjenci, jest ból kolan. To również najczęściej „googlowane” schorzenie w internecie - mówi dr Maciej Biały z Zakładu Terapii Tkankowej Katedry Podstaw Fizjoterapii AWF w Katowicach.

- Doraźne porady, jakie tam znajdują chorzy, często są nieskuteczne i mogą prowadzić do zaostrzenia problemu. Natomiast obiektywna diagnoza funkcjonalna może skutecznie ocenić potrzeby chorego i poprowadzić jego proces leczenia tak, aby możliwie szybo powrócił do sprawności. Zmniejsza się wówczas ryzyko wystąpienia ponownie urazu - tłumaczy ekspert.

Podkreśla, że narzędzia wykorzystywane do diagnostyki stosowane przez fizjoterapeutów były ustandaryzowane, co zwiększyłoby ich wiarygodność i sprzyjało poprawie współpracy z innymi specjalistami.

- Dla nas, jako lekarzy operujących kolana, jest bardzo ważne, by mieć zaufanego specjalistę od fizjoterapii. Profesjonalny zespół to podstawa sukcesu, jakim jest powrót pacjenta do zdrowia. Dobra terapia indywidualna - to jest dla nas właściwa pomoc. Najlepszy ortopeda, który najlepiej przeprowadzi zabieg wie, że o tym, jak pacjent w dalszej perspektywie będzie funkcjonował zależy od tego, jak będzie rehabilitowany - podkreśla prof. Jerzy Widuchowski, ortopeda traumatolog z Regionalnego Ośrodka Chirurgii Kolana, Artroskopii i Traumatologii Sportowej w Piekarach Śląskich.

Dr Paweł Ryngier, kierownik Zakładu Fizjoterapii i Medycyny Sportowej AWF w Katowicach zwraca uwagę na inny problem. - Problemy u dzieci, takie jak krzywy zgryz, seplenienie czy inne wady wymowy, mogą przekładać się na problemy z koordynacją zdolności motorycznych - tłumaczy.

Współpraca różnych specjalistów
Dodaje: - Zauważyłem, że dzieci, które mają problemy z motoryką, mają także problemy logopedyczne. Dlatego w prowadzeniu takich pacjentów olbrzymią rolę odgrywa dobra współpraca różnych specjalistów.Fizjoterapia, która ma zastosowanie w różnych dziedzinach medycyna wymaga szerokiej oceny funkcjonalności pacjenta.

Eksperci podkreślają, że dobrym rozwiązaniem byłoby wprowadzenie neurodiagnostyki u wszystkich dzieci jako formy przesiewów, a nie tylko u tych, które mają ewidentne deficyty w tym zakresie.

Mgr Paweł Niewiadomy z Zakładu Balneoklimatologii i Odnowy Biologicznej Katedry Fizjoterapii SUM wskazuje, że świetnym narzędziem w fizjoterapii jest wykorzystanie możliwości, jakie daje badanie ultrasonograficzne .- To świetna metoda, która pozwala skierować pacjenta do innego specjalisty możliwie szybko, żeby nie prowadzić danej terapii, jeżeli nie daje efektów - mówił.

Znacznie więcej niż „gołe ręce”
Specjaliści zaznaczają, że chociaż często mówiąc o fizjoterapii myśli się o „gołych rękach terapeuty”, to przy dzisiejszym postępie technologicznym nie wolno zapominać, że skuteczna fizjoterapia wymaga także odpowiedniego oprzyrządowania.

- Tam, gdzie powstają oddziały rehabilitacyjne, w których ma być prowadzona terapia na najwyższym poziomie, odpowiednie urządzenia są niezbędne - stwierdza dr Grzegorz Onik z Zakładu Medycyny Fizykalnej Katedry Fizjoterapii SUM.

Zdaniem ekspertów nadal potrzebna jest promocja fizjoterapii w obszarach terapeutycznych, w których wsparcie tych specjalistów nie jest jeszcze oczywiste dla pacjentów, lekarzy czy decydentów, na przykład w dermatologii, leczeniu cukrzycy, a nawet w ginekologii.

Tekst powstał w oparciu o wypowiedzi podczas sesji „Fizjoterapia i medycyna sportowa” w ramach III Kongresu Wyzwań Zdrowotnych (Katowice, 8-10 marca 2018 r.).