Alergikiem można stać się z dnia na dzień

www.rynekzdrowia.pl Autor: PTWP - RynekZdrowia.pl • Źródło: MAK/Rynek Zdrowia   • 12 maja 2016 15:54

Katar, łzawienie oczu, wysypka, bóle brzucha, biegunka - to typowe objawy reakcji alergicznej, w jej lekkiej postaci. Jednak przy jej ciężkim przebiegu może dojść do wstrząsu anafilaktycznego, który nierzadko zagraża życiu - mówi prof. Zbigniew Bartuzi*, alergolog i gastroenterolog, prezydent Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, kierownik Katedry i Kliniki Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum UMK.

Prof. Zbigniew Bartuzi, prezydent Polskiego Towarzystwa Alergologicznego

Rynek Zdrowia: - Czym jest alergia pokarmowa?
Prof. Zbigniew Bartuzi: - W ostatnich kilkudziesięciu latach obserwujemy niespotykany wcześniej wzrost liczby osób cierpiących na różnego rodzaju alergie. Potwierdzają to liczne badania epidemiologiczne prowadzone w różnych regionach świata. Niepokój zwłaszcza wywołują dane dotyczące wzrastającej częstości występowania chorób związanych z nadwrażliwością alergiczną na pokarm.

Liczba chorych wykazujących objawy alergii na pokarmy w Europie - wg danych Europejskiej Akademii Alergologii Immunologii Klinicznej - w ciągu ostatnich 10 lat zwiększyła się dwukrotnie, a liczba osób trafiających do oddziałów ratunkowych z powodu ciężkich reakcji pokarmowych spowodowanych nadwrażliwością alergiczną wzrosła w tym okresie aż siedmiokrotnie.

Podobnie w badaniach prowadzonych w innych regionach świata, tj. w Chinach, USA, Australii, notuje się niespotykany wcześniej wzrost nadwrażliwości pokarmowych o podłożu alergicznym, zarówno w populacji osób dorosłych, jak i dzieci.

Te dane skłaniają nas do refleksji nad przyczynami tych niepokojących zjawisk. W przypadku nadwrażliwości pokarmowych mówimy o nieprawidłowej reakcji organizmu na niektóre pokarmy, które w przypadku większości ludzi nie wywołują dolegliwości.

Mamy do czynienia z różną siłą reakcji na określone składniki pokarmowe, które mogą być przyjęte nawet w śladowych ilościach, a mimo to wywołują zespół określonych objawów. Tego typu reakcje nazywane są nadwrażliwością na pokarm typu alergicznego i mają charakter powtarzalny.

Katar, łzawienie oczu, wysypka, bóle brzucha, biegunka to typowe objawy reakcji alergicznej, w jej lekkiej postaci. Jednak przy jej ciężkim przebiegu może dojść do wstrząsu anafilaktycznego, który może zagrażać życiu. Alergia na pokarmy dotyka osoby w różnym wieku, jednak najczęściej występuje u małych dzieci, z których połowa cierpi równolegle na takie schorzenia jak alergiczny nieżyt nosa, dychawica oskrzelowa, atopowe zapalenie skóry.

- Jakie czynniki środowiskowe mają wpływ na rozwój alergii pokarmowej?
- Przyczyny coraz bardziej powszechnego występowania alergii na pokarm są wielorakie. Z całą pewnością jednym z głównych powodów jest urbanizacja naszego środowiska naturalnego.

W wielu badaniach epidemiologicznych prowadzonych w różnych krajach i kontynentach potwierdza się fakt występowania nawet kilkakrotnie częściej alergii pokarmowych w dużych aglomeracjach miejskich niż na wsi.

Wysoko uprzemysłowione środowisko, a co za tym idzie współczesny styl życia i odżywiania są przyczyną narastających nieprawidłowych reakcji pokarmowych, w tym alergii pokarmowych.

Spożywamy coraz mniej naturalny pokarm, z ogromną ilością potencjalnych alergenów, zawierający coraz więcej tzw. dodatków, barwników, konserwantów itd. Mogą one, niestety, działać jako tzw. kofaktory, czyli inicjować reakcje alergiczne, w tym anafilaksje.

Nie bez znaczenia jest również sposób produkcji żywności, jej pakowanie. I tak np. żywność foliowana jest obarczona większym potencjałem wyzwalania reakcji niepożądanych z uwagi na możliwość nagromadzania się amin biogennych. Trzeba również pamiętać, że stosowane powszechnie leki, w tym antybiotyki mogą torować drogę do rozwoju alergii.

Na ujawnienie się alergii pokarmowej u dzieci wpływa późne macierzyństwo i wiek matki (powyżej 35 lat), rozwiązanie ciąży cesarskim cięciem.

- Kogo dotyczy problem alergii pokarmowej? Jakie są polskie statystki?
- Problem alergii na pokarm dotyczyć może każdej osoby, niezależnie od wieku i płci. W wielu przypadkach pierwsze manifestacje choroby występują już w okresie niemowlęcym, jednak u wielu pierwsze objawy występują w każdym okresie życia, czasami nawet w wieku podeszłym czy starczym. Naturalny przebieg alergii na poszczególne alergeny jest zróżnicowany i zależny od czynnika uczulającego.

Typowym zjawiskiem nadwrażliwości typu alergicznego na pokarm jest nabywanie tzw. immunotolerancji, która dotyczy tylko określonych alergenów. Stąd w przypadku np. alergenów mleka, u dzieci obserwuje się jego stopniową tolerancje wraz z wiekiem. Szczególnie wtedy, kiedy alergia występuje u dzieci, istotne jest, aby skonsultować się z lekarzem dietetykiem i alergologiem, by ustalić, co dziecko może jeść.

W przypadku dorosłych powszechniejszym problemem jest kwestia spożywania pokarmów o różnym, często nieznanym składzie alergenowym. Dlatego zalecam dlatego świadome podejście do jedzenia i rozważne wprowadzanie nowych składników do jadłospisu, aby jeść rzeczy dobre jakościowo, proste i bezpieczne. Istotna jest w tym procesie samoobserwacja.

- Co najczęściej uczula Polaków?
- Alergenami mogą być różne składniki pokarmowe. Reakcje alergiczne wywołują często komponenty alergenowe pochodzenia zwierzęcego, jak mleko krowie i białko jaja, które są najczęstszymi alergenami u małych dzieci, a także ryby, skorupiaki czy mięczaki (alergie na te pokarmy częściej występujące u osób dorosłych).

Osobną grupą stanowią alergeny pokarmowe pochodzenia roślinnego, takie jak zboża, zwłaszcza pszenica, soja, kukurydza, seler, rośliny pietruszkowate, orzechy, rośliny strączkowe oraz nasiona sezamu. Z owoców - truskawki i cytrusy.

Należy podkreślić, że częstość występowania nadwrażliwości o charakterze alergicznym na poszczególne alergeny pokarmowe w poszczególnych populacjach zależy w dużym stopniu od nawyków żywieniowych czy zachowań religijnych.

Z całą pewnością, np. bardzo częste występowanie alergii na ryby, jakie notuje się w krajach skandynawskich jest uwarunkowane ich bardzo częstym spożywaniem w tym regionie Europy. Jeden z największych problemów współczesnej alergologii stanowią tzw. alergeny ukryte. Znajdują się w potrawie, w której składzie zwykle się ich nie spodziewamy.

Przykładem jest kazeina wykorzystywana jako emulgator tłuszczu w wytwarzaniu wędlin. Alergeny ukryte pojawić się mogą także w daniach w wyniku: dodawania mieszanek przypraw, gotowania za pomocą naczyń i sztućców „zanieczyszczonych” alergenami, modyfikacji przepisu oraz przypadkowo.

- Najgroźniejsze konsekwencje alergii pokarmowej dotyczą wstrząsu anafilaktycznego. Czy każdy alergik powinien się go obawiać? Jakie są podstawowe objawy? Jak zareagować, jeśli ktoś w naszym otoczeniu ma wstrząs anafilaktyczny?
- Co roku wiele osób umiera z powodu alergii pokarmowej. Każdy przypadek jest inny, jednak łączy je fakt, że wstrząs anafilaktyczny, prowadzący do śmierci, dotyczy często osób ogólnie zdrowych, nie obciążonych chorobami przewlekłymi.

Dla osób cierpiących na alergię spożycie niektórych produktów, nawet w niewielkich ilościach, może prowadzić do anafilaksji - ciężkiej, zagrażającej życiu, natychmiastowej reakcji nadwrażliwości. Częstość przypadków anafilaksji istotnie wzrosła w ciągu ostatnich 20 lat – od 1,5 do 8 na 100 tys. osób w ciągu roku.

Główną przyczyną reakcji anafilaktycznych są pokarmy. Analiza dokumentacji oddziałów ratunkowych w USA w ciągu ostatnich 15 lat wykazała, że reakcje anafilaktyczne dotyczą aż 6,7% chorych z alergią pokarmową, co oznacza, że co 13. osoba z alergią pokarmową doświadcza ciężkich, zagrażających życiu reakcji, wymagających hospitalizacji w SOR.

Wstrząs anafilaktyczny charakteryzuje nagły początek objawów. Występują one zwykle w ciągu kilku minut do 2 godzin po spożyciu pokarmów.

Musimy pamiętać o tym, że często są również reakcje dwufazowe, tj. nawrót objawów po 2-24 godzinach od pierwszej reakcji. Początkowe objawy mogą być bardzo nietypowe, np. wymioty, nudności, kaszel, zmiana barwy głosu, ból głowy. Nie zawsze objawom towarzyszą zmiany skórne.

W pełni rozwinięty wstrząs anafilaktyczny przebiega z silną dusznością, zaburzeniami układu krążenia, tj. tachykardią, spadkiem ciśnienia i wreszcie utratą świadomości. Dodatkowe utrudnienie w przypadku anafilaksji stanowi fakt, że zwykle nie można przewidzieć jej wystąpienia, a kiedy już wystąpi, jej przebieg jest zwykle gwałtowny.

Należy wystrzegać się podejścia, że „ten temat mnie nie dotyczy”, ponieważ alergikiem można stać się z dnia na dzień, a w przypadku wstrząsu - z minuty na minutę. Niezwykle ważne są także okoliczności w jakich spożywamy uczulający pokarm. Wystąpieniu reakcji sprzyja niewątpliwie równocześnie pity alkohol, przyjmowane niektóre leki, stres czy infekcje. W postępowaniu z osobą mającą wstrząs, najważniejsze są trzy kroki.

Po pierwsze, należy jak najszybciej wezwać pogotowie. Po drugie, upewnić się, czy poszkodowany jest alergikiem i czy ma przy sobie preparat antywstrząsowy - adrenalinę, którą jest w stanie sam sobie zaaplikować.

Po trzecie, należy udrożnić drogi oddechowe i zapewnić termoizolację. W sytuacji, kiedy poszkodowany nie oddycha, trzeba rozpocząć uciskanie klatki piersiowej. Te trzy kroki mogą uratować komuś życie!

* Cały wywiad z prof. Zbigniewem Bartuzim - w majowym wydaniu miesięcznika Rynek Zdrowia (nr 5/2016).

Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum