• PARTNER SERWISUpartner serwisu

Szczepienia przeciwko COVID-19 u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi oraz w immunosupresji

Autor: Marcin Stajszczyk*/Rynek Zdrowia • • 12 stycznia 2021 21:01

Szczepienie przeciwko COVID-19 u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi i zapalnymi stawów oraz stosujących leczenie immunosupresyjne jest zalecane. Dotychczas nie wykazano niekorzystnego wpływu szczepienia na przebieg tych chorób. Skuteczność szczepionek u osób w immunosupresji może być mniejsza, ale nawet wtedy zdrowotny efekt szczepienia przewyższa jego brak.

dr Marcin Stajszczyk, przewodniczący Komisji ds. Polityki Zdrowotnej i Programów Lekowych PTR. FOT. PTWP

Aktualnie w ramach Narodowego Programu Szczepień w Polsce dostępne są szczepionki firm Pfizer/BionTech (BNT162b2) oraz Moderna (mRNA-1273). Obie szczepionki zostały przebadane w randomizowanych badaniach klinicznych i wykazują podobny, wysoki stopień skuteczności przeciwko zachorowaniu na COVID-19 (95% i 94,1%, odpowiednio, https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2034577, https://www.nejm.org/doi/10.1056/NEJMoa2035389).

Obie szczepionki należą do nowej grupy szczepionek mRNA. Są one szczepionkami syntetycznymi, nieżywymi, które nie niosą ryzyka transmisji choroby wirusowej oraz nie prowadzą do zmian informacji genetycznej, czyli DNA, osoby zaszczepionej. W obu przypadkach mRNA stanowi matrycę do produkcji białka S (szczytowego) wirusa SARS-CoV-2 przez komórki osoby zaszczepionej, co z kolei indukuje odpowiedź humoralną i komórkową wobec białka S wirusa.

Proces stymulowania odpowiedzi immunologicznej jest zbliżony do naturalnego w przebiegu infekcji, z tym, że nośnikiem informacji nie jest żywy wirus tylko wytworzony na drodze syntezy chemicznej, bez udziału komórek, bezpieczny mRNA kodujące informację niezbędną do produkcji jednego białka wirusa - białka S. Synteza białka na matrycy mRNA odbywa się w cytoplazmie komórki przy udziale rybosomów. Brak jest integracji szczepionki z jądrem komórkowym, ponieważ mRNA wprowadzone do komórki z zewnątrz nie ma zdolności przenikania przez otoczkę jądrową, a to oznacza, że nie ma możliwości oddziaływania z DNA. Proces syntezy jest ograniczony w czasie z uwagi na szybką degradację mRNA wewnątrz komórki oraz pozbywanie się mRNA przez komórki w efekcie podziałów (https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/vaccines/different-vaccines/mrna.html). Białko jest następnie prezentowane na powierzchni komórki, co wyzwala odpowiedź układu odpornościowego. Po zaszczepieniu układ immunologiczny jest przygotowany do zwalczania wirusa SARS-CoV-2 w przypadku zakażania.

Szczepionki mRNA mogą być stosowane u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi i zapalnymi stawów, a także u pacjentów otrzymujących leki wpływające na układ odpornościowy. Jest to zgodne z opublikowanymi ostatnio informacjami WHO, ale też EULAR i ACR. Dotychczas nie wykazano niekorzystnego wpływu szczepionek mRNA na przebieg autoimmunologicznych i zapalnych chorób reumatycznych oraz w oparciu o aktualną wiedzę medyczną brak jest teoretycznych podstaw do takich obaw. W przypadku innych nieżywych szczepionek udowodniono, że są one skuteczne u pacjentów z obniżoną odpornością, w tym stosujących leki biologiczne. W związku z tym, aktualnie nie ma jakiegokolwiek powodu, aby odmawiać podawania tych szczepionek ww. pacjentom.

Chory powinien pamiętać, że spośród działań niepożądanych, jakie mogą się pojawić po szczepieniu są m.in. zmęczenie, ból mięśni, ból, stawów i gorączka, czyli objawy, które mogą występować u pacjentów z aktywną chorobą autoimmunologiczną i zapalną stawów. Ich przejściowe wystąpienie nie powinno budzić obaw pacjentów.

Dostępne obecnie dane dot. skuteczności szczepienia odnoszą się do ryzyka zachorowania na COVID-19. Aktualne zalecenia WHO wskazują na konieczność noszenia maseczek i zachowywania dystansu społecznego także przez osoby zaszczepione. W przypadku zakażenia osoba zaszczepiona jest chroniona przed zachorowaniem na COVID-19 jak wykazały badania, ale nie wiadomo, czy może stać się źródłem zarażenia dla innych osób. Okres utrzymywania się ochrony, którą zapewnia szczepienie jest nieznany, ponieważ jest to nadal przedmiotem badań klinicznych będących w toku.

Szczepienie jest najbardziej skuteczne, gdy stopień immunosupresji jest niski, jednak nie zaleca się zmniejszania dawek stosowanych leków lub wstrzymania terapii, jeśli ryzyko zaostrzenia choroby jest umiarkowane lub wysokie. Szczepienie najlepiej wykonywać, gdy choroba jest w fazie remisji lub niskiej aktywności, jeśli jest to możliwe. W związku z mechanizmem działania rytuksymabu i jego potencjalnym większym wpływem na skuteczność szczepienia, w przypadku stosowania tego leku należy skonsultować się z reumatologiem w sprawie terminu szczepienia. Brak jest aktualnie informacji czy i kiedy pacjent będzie się mógł zaszczepić ponownie, dlatego możliwy najbardziej optymalny termin szczepienia powinien być ustalony z lekarzem specjalistą.

U pacjentów, u których planowane jest szczepienie przeciwko innym chorobom zakaźnym, w tym grypie, zaleca się, zgodnie z protokołem badań klinicznych szczepionek dopuszczonych do obrotu, odstęp pomiędzy szczepieniami wynoszący co najmniej 14 dni.

Powyższe informacje opierają się na aktualnie dostępnej wiedzy. Dane dotyczące skuteczności poszczególnych szczepionek przeciwko COVID-19 u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi i pacjentów stosujących leki wpływające na układ odpornościowy nie są jeszcze dostępne. W nadchodzących miesiącach można się spodziewać publikacji bardziej szczegółowych wyników, co może wpłynąć na szczegółowość zaleceń w tej grupie chorych.

Rejestracja i warunkowe dopuszczenie do obrotu szczepionek przeciwko COVID-19 w Unii Europejskiej i rozpoczęcie w Polsce programu szczepień to najważniejszy dotychczas krok w walce z pandemią.

Bardzo ważne jest, że nawet potencjalnie mniejsza skuteczność szczepienia u pacjentów stosujących glikokortykosteroidy lub klasyczne leki modyfikujące przebieg choroby lub leki immunosupresyjne lub leki biologiczne lub inhibitory kinaz janusowych będzie dla pacjenta lepsza niż uniknięcie szczepienia. Należy także zwrócić uwagę, że szczepienie przeciwko COVID-19 personelu medycznego, w tym lekarzy, pielęgniarek i rehabilitantów mających bezpośredni kontakt z pacjentami stanowi istotne działanie ograniczające transmisję infekcji wśród chorych.

Minister Zdrowia mógłby rozważyć taką zmianę NPS, żeby możliwe było ustalanie terminu szczepienia pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi stosującymi leki immunosupresyjne w najbardziej optymalnym dla nich czasie biorąc pod uwagę nie tylko kryterium wiekowe, ale także stan zdrowia, stosowane leczenie oraz choroby współistniejące, jak cukrzyca, otyłość, choroby układu sercowo-naczyniowego, niewydolność nerek oraz chorobę śródmiąższową płuc.

W oparciu o aktualną dostępną wiedzę medyczną Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii opublikowali na stronie Towarzystwa wstępne zalecenia dot. szczepień przeciwko COVID-19 u pacjentów z autoimmunologicznymi i zapalnymi chorobami reumatycznymi, w tym stosujących leki wpływające na aktywność układu odpornościowego:

Stanowisko Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dotyczące szczepień przeciwko COVID-19 u pacjentów z autoimmunologicznymi i zapalnymi chorobami reumatycznymi

Wraz z dostępnością nowych istotnych danych stanowisko może być modyfikowane w przyszłości.

 *dr Marcin Stajszczyk - przewodniczący Komisji ds. Polityki Zdrowotnej i Programów Lekowych Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego, członek Zespołu Koordynacyjnego ds. Leczenia Biologicznego w Chorobach Reumatycznych, kierownik Oddziału Reumatologii i Chorób Autoimmunologicznych Śląskiego Centrum Reumatologii, Rehabilitacji i Zapobiegania Niepełnosprawności w Ustroniu.

Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum