Naukowcy: szczepionka przeciwko gruźlicy chroni przed innymi chorobami

Autor: PAP/Rynek Zdrowia • • 07 grudnia 2016 14:01

Powszechnie stosowana szczepionka przeciwko gruźlicy (BCG) chroni nie tylko przed chorobą, dla której została stworzona, ale także przed innymi, często bardzo poważnymi schorzeniami, m.in. astmą czy rakiem pęcherza - twierdzą holenderscy naukowcy.

Naukowcy: szczepionka przeciwko gruźlicy chroni przed innymi chorobami
Już wcześniej wiele różnych badań epidemiologicznych wykazało, że szczepionka BCG (Bacillus Calmette-Guerin) potrafi chronić przed zakażeniami innymi niż tylko gruźlica. Fot. Flick/Jim Holmes for AusAID (CC BY 2.0)

Jest to możliwe dzięki indukowanemu przez BCG "szkoleniu" komórek odpornościowych tzw. odporności wrodzonej i powstawaniu pamięci immunologicznej. Do tej pory uważano, że te komórki nie posiadają takich zdolności.

Tego przełomowego odkrycia, przeczącego jednemu z podstawowych dogmatów biologicznych, iż jedynie odporność swoista (nabyta) może wytwarzać pamięć immunologiczną, dokonali naukowcy z Radboud University Medical Center w Holandii. Publikacja na ten temat ukazała się we wtorek (6 grudnia) w piśmie Cell Reports.

- Konsekwencje naszych ustaleń są dwojakie: po pierwsze - odkryliśmy nowe interakcje biologiczne, które łączą metabolizm komórkowy z odpowiedzią immunologiczną, a po drugie - otworzyliśmy drzwi dla rozwoju nowych metod terapeutycznych, a konkretnie immunoterapii, w których główną rolę odgrywałyby modulatory metabolizmu potrafiące wpływać na tzw. odpowiedź odpornościową wrodzoną (nieswoistą) - wyjaśnia dr Mihai Netea z Radboud University Medical Center, główny autor badania.

- Należy jednak pamiętać, że to dopiero początek drogi. Przed nami jeszcze liczne badania i testy kliniczne - d0daje.

Jak przypomina naukowiec, już wcześniej wiele różnych badań epidemiologicznych wykazało, że szczepionka BCG (Bacillus Calmette-Guerin) potrafi chronić przed zakażeniami innymi niż tylko gruźlica, przeciwko której była pierwotnie skierowana.

- Udowodniono na przykład, że wczesne podanie szczepionki BCG zmniejsza umieralność dzieci, głównie z powodu zmniejszenia częstości występowania zakażeń dolnych dróg oddechowych oraz szkodliwych reakcji immunologicznych wywołanych przez infekcje - opowiada Netea.

BCG jest również stosowana do leczenia raka pęcherza oraz daje obiecujące wyniki w terapii m.in. astmy i chorób pasożytniczych. Jak dotąd nie było jednak jasne, w jaki dokładnie sposób BCG wywiera tak daleko idące skutki.

Aby rozwiązać tę zagadkę, zespół dr. Netei przeanalizował, jakie zmiany metaboliczne indukuje BCG w komórkach układu odpornościowego, zwanych monocytami. Okazało się, że szczepionka powoduje w nich silny i długotrwały wzrost glikolizy oraz - w nieco mniejszym stopniu - przyspiesza metabolizm glutaminy. Potwierdziło się to w badaniach zarówno na komórkach mysich, jak i ludzkich.

- Zmiany w metabolizmie glukozy w kierunku glikolizy (czyli rozkładu glukozy w celu uzyskania energii - przyp. PAP) są konieczne do tego, aby uruchomić proces tzw. szkolenia odporności. Podstawą tego procesu są zmiany epigenetyczne (czyli takie, które wpływają na aktywność genów bez zmiany sekwencji DNA), w wyniku których zwiększa się zdolność komórek odporności nieswoistej (wrodzonej) do skuteczniejszego rozpoznawania patogenów i szybszego wdrażania środków zaradczych przeciwko wcześniej napotkanym "wrogom" - wyjaśnia autor badania.

Jak dodaje, szczepionka BCG indukuje w komórkach zmiany metaboliczne, które są niezbędne do wywołania pewnych modyfikacji w białkach histonowych. Histony działają jak rusztowania, wokół których zawijany jest DNA. Podstawowym elementem strukturalnym DNA jest zaś nukleotyd.

Modyfikacje w histonach powodują więc zmiany w nukleotydach budujących geny kodujące enzymy glikolizy, co z kolei prowadzi do "przeszkolenia" monocytów. - Podsumowując: przeprogramowanie metabolizmu komórkowego jest podstawą mechanizmu, poprzez który BCG indukuje wspomniane wyżej szkolenie odporności nieswoistej - tłumaczy Netea.

- Nasze odkrycie obala tezę głoszącą, że odporność nieswoista nie jest w stanie adaptować się do zmienionych w wyniku infekcji czy szczepienia warunków - mówi dr Netea. - Do tej pory uważano bowiem, że tylko komórki adaptacyjnego układu odpornościowego, czyli odpowiedzi swoistej, prowadzącej do powstania tzw. pamięci immunologicznej, potrafią uczyć się odpierania ataków patogenów, z którymi się już wcześniej - podczas infekcji lub szczepienia - zetknęły.

- Tradycyjnie odpowiedź immunologiczną człowieka dzieli się na wrodzone reakcje immunologiczne, które uruchamiane są szybko, zaraz po napotkaniu patogenu, oraz reakcje nabyte (swoiste), które rozwijają się wolniej, ale są specyficzne dla danego antygenu i prowadzą do powstania pamięci immunologicznej. My zakwestionowaliśmy ten podział, pokazując, że nie tylko odpowiedź nabyta jest w stanie wytwarzać pamięć immunologiczną - podsumowuje naukowiec. 

Dowiedz się więcej na temat:
Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum