• PARTNER SERWISUpartner serwisu
  • PARTNER SERWISUpartner serwisu

Komórki macierzyste, bogatopłytkowe osocze w chorobie zwyrodnieniowej stawów. "To nie są cudowne terapie"

Autor: Piotr Wróbel • Źródło: Rynek Zdrowia13 lutego 2022 09:08

Kwas hialuronowy, osocze bogatopłytkowe, komórki macierzyste. Cudowne terapie? - Nie ma przekonujących dowodów naukowych, że wstrzykiwanie tych preparatów pomaga w regeneracji chrząstki w chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego - ocenia znany reumoortopeda prof. Jacek Kowalczewski.

Komórki macierzyste, bogatopłytkowe osocze w chorobie zwyrodnieniowej stawów. "To nie są cudowne terapie"
Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego. Co lepsze? Endoprotezoplastyka, a może osocze bogatopłytkowe lub komórki macierzyste? Fot. archiwum
  • W środowisku lekarzy trwa dyskusja na temat praktycznej przydatności metod odbudowy zniszczonych stawów w chorobie zwyrodnieniowej przy zastosowaniu wstrzyknięć preparatów
  • Podejmowane są próby odbudowy zniszczonej chrząstki stawowej w oparciu o stosowanie m.in. komórek macierzystych i osocza bogatopłytkowego
  • Na ile skuteczne są te terapie mówi prof. Jacek Kowalczewski, przywołując dane z publikacji naukowych sięgających do EMB (medycyna oparta na faktach)

Zwyrodnienie stawu kolanowego. Czy istnieją "cudowne terapie"?

W internecie jesteśmy zarzucani informacjami na temat niezwykłych cech komórek macierzystych. Mają takie zdolności, że potrafią przekształcać się w komórki innych narządów. Nie bez podstaw terapia z ich zastosowaniem wzbudza wielkie nadzieje. Czy jednak nie nadmierne, gdy mowa o ich wstrzykiwaniu do stawu w objawowej chorobie zwyrodnieniowej, po to by odbudować zniszczoną chrząstkę i uchronić pacjenta przed endoprotezoplastyką?

W objawowej chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego podejmowane są też terapie przy zastosowaniu wstrzyknięć kwas hialuronowego i osocza bogatopłytkowego.

- Aby odpowiedzieć na pytanie na ile skuteczne są te terapie należy odwołać się do evidence based medicine (EBM), czyli medycyny opartej na faktach. Sięgnąć do metaanaliz i badań randomizowanych z grupą kontrolną. To nie są "cudowne terapie" - zaznacza prof. Jacek Kowalczewski, kierownik Kliniki Ortopedii i Reumoortopedii w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Kliniczny im. prof. A. Grucy w Otwocku, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. Mówił o tym podczas zakończonej dzisiaj XII Ogólnopolskiej Konferencji „Interdyscyplinarne Oblicza Reumatologii” (10-12 luty, Warszawa).

Jak przypominał, objawowa choroba zwyrodnieniowa stawów jest najczęstszą chorobą układu ruchu. Rozwija się w wyniku zaburzenia jakości i ilości chrząstki stawowej, której zadaniem jest amortyzowanie ruchów stawu i umożliwienie przesuwania się powierzchni stawowych. Gdy chrząstka rozpada się, dochodzi do zwężenia szpar stawowych.

Kwas hialuronowy, chondroityna, glukozaminy

Choroba zwyrodnieniowa rujnuje staw kolanowy, nie tylko utrudnia poruszanie się, ale zmusza do ciągłej walk z bólem. Gdy zniszczenie stawu jest już znaczne stosowana jest endoprotezoplastyka. Pacjenci próbują odsunąć w czasie wszczepienie endoprotezy, sięgając do terapii, które w założeniu mają odbudować zniszczoną chrząstkę: wstrzyknięcia kwasu hialuronowego, siarczanu chondroityny, glukozaminy. I wreszcie po metody biologiczne leczenia osoczem bogatopłytkowym czy komórkami macierzystymi.

Prof. Jacek Kowalczewski zaznacza, że wśród ekspertów nie ma pełnej zgody czy glukozamina i chondroityna mogą pomóc w chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego i biodrowego. American College of Rheumatology (ACR) zaleciło by osoby z chorobą zwyrodnieniową tych stawów nie stosowały glukozaminy ani chondroityny. ACR po przedstawieniu tego zalecenia przyznało jednak, że zalecenie było kontrowersyjne i nie oparte o silne dowody.

Natomiast z rekomendacji Europejskiej Ligi do Walki z Reumatyzmem (EULAR), publikacji z 2021 r., wynika, że „kwas hialuronowy jest prawdopodobnie skuteczny w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego, ale efekt jest stosunkowo niewielki, odpowiedni pacjenci nie są dobrze zdefiniowani, a farmakoekonomiczne aspekty leczenia nie są dobrze poznane”.

Osocze bogatopłytkowe w zwyrodnieniu stawu kolanowego. Pomaga?

Bardziej jednoznaczne dowody oparte o EBM dotyczą zastosowania osocza bogatopłytkowego .

- Większość wytycznych klinicznych nie zaleca stosowania osocza bogatopłytkowego (PRP) w chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego ze względu na brak wysokiej jakości dowodów na jego skuteczność w zakresie ograniczenia objawów bólowych jak i poprawy struktury stawu. To jest dobry preparat w leczeniu tkanek miękkich, ale nie w chorobie zwyrodnieniowej. Nie ma wpływu na odbudowę chrząstki - stwierdza prof. Kowalczewski, dodając że leczenie nim w gabinetach prywatnych kosztuje do 1 tys. zł i to być może sprawia, że pacjenci próbują go stosować.

Z pracy naukowej (z 2019 r.), którą przywołał profesor wynika, iż „potencjał terapeutyczny produktów PRP, które otrzymujemy po odwirowaniu osocza pozostaje niewypełniony i bez dalszej standaryzacji ocena skuteczności klinicznej jest niestety otwarta”.

Inna praca naukowa, oparta o EBM, pokazała, że wśród pacjentów z umiarkowaną w radiologicznym obrazie chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego dostawowe wstrzyknięcie PRP w porównaniu z wstrzyknięciem soli fizjologicznej jako placebo nie spowodowało istotnej różnicy w objawach lub strukturze stawu po 12 miesiącach. - To są randomizowane próby kliniczne. Wyniki te nie potwierdzają celowości stosowania PRP w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego - podsumował prof. Kowalczewski.

Komórki macierzyste. Czy i kiedy mogą odbudować zniszczoną chrząstkę stawową?

A jak w ocenie opartej o EBM przedstawiają się wyniki leczenia objawowej zwyrodnieniowej choroby stawu kolanowego wstrzyknięciami komórek macierzystych?

Z informacji szeroko dostępnych w internecie, do których sięgają pacjenci można się dowiedzieć, że komórki macierzyste mają wyjątkowe cechy i dzięki ich zastosowaniu można uniknąć endoprotezoplastyki, którą przeprowadza się w chorobie zwyrodnieniowej stawów.

W USA taka terapia kosztuje od 4 - 8 tysięcy dolarów. W Polsce - co wynika z dostępnych w internecie informacji - jest oferowana za maksymalnie 9 tys. złotych.

Profesor powątpiewa czy za wspomniane pieniądze możliwe jest uzyskanie wartościowego preparatu zawierającego komórki macierzyste: - Dla faktycznego otrzymania komórek macierzystych konieczne jest użycie stosunkowo skomplikowanej technologii. To otumanianie chorych, jeśli słyszą, że po pobraniu krwi i prostym odwirowaniu krwi uzyskuje się komórki macierzyste - uważa.

Są i inne problemy. Po podaniu komórek macierzystych do stawu, mogą one nadal ewoluować. Nie wiemy jakie czynniki spowodują, że oryginalne komórki macierzyste przekształcą się w chrząstkę. - Mogą zatrzymać się w rozwoju w fazie komórek chrząstki, ale także różnicować w komórki kostne, co pogorszyłoby stan stawu - rozważa szef Kliniki Ortopedii i Reumoortopedii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego.

Aby możliwe było podjęcie takiego leczenia, BMA pacjenta musi być poniżej 35. Konieczna jest obecność chrząstki stawowej. Oczywiście wynik leczenia zależy od stopnia zaawansowania choroby. Często te komórki podaje się chorym, u których zanik chrząstki jest już tak posunięty, że mają zdecydowane wskazania do wszczepienia endoprotezy.

Nie ma dotąd wystandaryzowanych kryteriów stosowania metod klinicznych, a długoterminowa skuteczność pozostaje jeszcze do udowodnienia.

- Oczywiście istnieje ogromny potencjał terapeutyczny komórek macierzystych - zgadza się prof. Jacek Kowalczewski.

Co mówią wytyczne towarzystw naukowych

Jak jednak stwierdza Amerykańskie Stowarzyszenie Chirurgów Bioder i Kolan, nie ma sprawdzonych terapii, które mogłyby opóźnić lub odwrócić postępujące niszczenie stawów, które występuje w chorobie zwyrodnieniowej. - Zatem decyduje nie tyle lek, co styl życia pacjenta, głównie odchudzanie i ruch - mówi profesor.

O tym, że wszystkie wspomniane „cudowane terapie” cudownymi nie są świadczą aktualne wytyczne towarzystw naukowych, jakie przywołał w prezentacji podczas konferencji.

Z rekomendacji (z 2019 r.) Amerykańskiego Towarzystwa Reumatologicznego dotyczących postępowania w chorobie zwyrodnieniowej stawów ręki, biodra i kolna wynika, że:

• Zdecydowanie nie zaleca się stosowanie glukozaminy u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego, biodrowego lub ręki
• Siarczan chondroityny jest zdecydowanie niezalecany u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego lub biodrowego, podobnie jak produkty złożone, które zawierają siarczan chondroityny i glikozaminy, ale jest warunkowo zalecany u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową dłoni
• Zastrzyki z komórek macierzystych są zdecydowanie przeciwwskazane u pacjentów z objawową chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego i biodrowego
• Leczenie osoczem bogatopłytkowym jest zdecydowanie odradzane u takich pacjentów
• Dostawowe wstrzyknięcia kwasu hialuronowegoc są warunkowo zalecane u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego i pierwszego stawu nadgarstka, ale zdecydowanie odradzane u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawu biodrowego

Jednak protezoplastyka?

Amerykańskie Stowarzyszenie Chirurgów Ortopedycznych wydało następujące zalecenia:

• Nie rekomendujemy zastosowania glukozaminy i chondroityny u pacjentów z objawową chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego. (Poziom rekomendacji: silny)
• Nie jesteśmy w stanie zalecić lub przeciwwskazać zastrzyków czynnikami wzrostu i/lub osocza bogatopłytkowego pacjentom z objawową chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego. (Siła argumentów: nieprzekonywająca)
• Nie rekomendujemy zastosowania kwasu hialuronowego u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego. (Poziom rekomendacji: silny)

Prof. Jacek Kowalczewski uważa, że endoprotezoplastyka jest obecnie najskuteczniejszą metodą w odtworzeniu stawów kolanowych zniszczonych na skutek objawowej choroby zwyrodnieniowej. Z rejestrów zachodnich wynika, że w endoprotezoplastykach 82 proc. endoprotez i 70 poc. połowiczych endoprotez przeżywa 25 lat u chorych z chorobą zwyrodnieniową stawów.

Dowiedz się więcej na temat:
Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum