• PATRON HONOROWYpartner serwisu
  • PARTNER SERWISUpartner serwisu
  • PARTNER SERWISUpartner serwisu
  • PARTNER SERWISUpartner serwisu
  • PARTNER SERWISUpartner serwisu
  • PARTNER SERWISUpartner serwisu

Operacje wybudzeniowe i inne metody walki z glejakami mózgu

Autor: Artykuł dostarczony przez firmę Scanmed Multimedis SA • • 14 marca 2016 08:10

W ostatnich latach poszukuje się i wprowadza nowe metody diagnostyki i leczenia glejaków mózgu. Jednak przełomu, który pozwalałby na radykalną zmianę w sposobach skutecznego leczenia, wciąż brakuje. Dlatego każdy przypadek należy traktować indywidualnie i walczyć o jak najdłuższe przeżycie w możliwym komforcie i jak najlepszej aktywności życia pacjenta.

O tym czym są glejaki mózgu, diagnostyce i metodach ich leczenia rozmawiamy z dr hab. med. Ryszardem Czepko, specjalistą neurochirurgii i neurotraumatologii, na co dzień kierującym Odziałem Neurochirurgii Scanmed Szpitala św. Rafała w Krakowie.

Co to jest glejak mózgu? I jakie typy glejaków można wyróżnić?

Żeby lepiej zrozumieć czym jest glejak, należy uzmysłowić sobie jak wygląda struktura mózgu. W dużym uproszczeniu można powiedzieć, że mózg składa się z tkanki nerwowej, czyli neuronów i ich wypustek łączących poszczególne neurony oraz tkanki podporowej, czyli gleju. Glejaki wywodzą się właśnie z gleju, są zatem nowotworami pierwotnymi mózgu. Co oznacza, że - w odróżnieniu od guzów przerzutowych - wywodzą się z komórek znajdujących się już w normalnych warunkach w ośrodkowym układzie nerwowym.

Czyli jak rozumiem, glejak to nowotwór pierwotny. To jedyny podział, którym można go sklasyfikować?

Nie, wśród glejaków, czyli nowotworów pierwotnych wyróżnia się gwiaździaki, skąpodrzewiaki, wyściółczaki oraz guzy mieszane, w zależności od tego z jakiej linii komórkowej gleju powstają. Najczęściej - w około ¾ przypadków - mamy do czynienia z gwiaździakami. Nowotwory te sklasyfikowane są zgodnie z kryteriami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i dzielą się na cztery kategorie zgodnie ze stopniem złośliwości (stopnia atypii komórek, dynamiki dzielących się komórek, zakresu martwicy oraz proliferacji naczyniowej). Glejaki III i IV stopnia to guzy o wysokim stopniu złośliwości, szybko rosnące (gwiaździaki anaplastyczne i glejak wielopostaciowy - high grade gliomas - HGG). Glejaki I i II stopnia - o niskim stopniu złośliwości (low grade gliomas - LGG) - są stosunkowo łagodne, wolno rosną i cechuje je dobre rokowanie po usunięciu chirurgicznym.

Najbardziej agresywną formą glejaka jest glejak wielopostaciowy - glioblastoma multiforme (GBM), który może rozwinąć się od początku (pierwotnie) jako taka forma guza - w większości u osób po 50. roku życia - lub też wtórnie poprzez zezłośliwienie (transformację) glejaka II i III stopnia, co najczęściej zdarza się w wieku poniżej 40. roku życia, a czas takiej transformacji zajmuje od 1 do 10 lat. Jakie są pierwsze symptomy tej choroby?

Objawy guza mózgu, w tym glejaka, zależą od szybkości jego wzrostu (co jest zazwyczaj związane ze stopniem złośliwości) oraz od jego lokalizacji. Pierwszym objawem, niecharakterystycznym, są często bóle głowy, może wystąpić napad padaczkowy. Jeżeli wystąpi po raz pierwszy u osoby dorosłej jest bardzo ważnym znakiem rozpoznawczym. Poza tym, u pacjentów zdarzają się również niedowłady kończyn lub nerwów czaszkowych.

Do kogo powinni zgłaszać się pacjenci?

Pacjenci z niepokojącymi objawami wymienionymi wyżej powinni kierować się do lekarzy rodzinnych, którzy mają obowiązek założenia karty onkologicznej i skierować chorego na szybką ścieżkę diagnostyki i leczenia w ramach Pakietu Onkologicznego DILO (Diagnostyka i Leczenie Onkologiczne) Narodowego Funduszu Zdrowia. Świadczenia te są nielimitowane oraz nie wymagają oczekiwania w kolejce. Pacjent może się także zwrócić bezpośrednio do odpowiedniego specjalisty (neurolog, neurochirurg).

Mówi się, że prawdopodobieństwo zachorowania na ten nowotwór rośnie wraz z wiekiem. Czy to prawda?

Glejak może rozwinąć się w każdym wieku, jednakże faktycznie szczyt rozpoznań przypada na od 5. do 7. dekady życia. U osób młodszych częściej spotykamy glejaki łagodne, natomiast najczęściej mamy do czynienia z glejakiem wielopostaciowym, stanowiącym do 60% tych guzów, a u osób po 60. roku życia nawet do 80%.

W przypadku glejaków łagodnych, wolno rosnących, objawy rozwijają się późno, ponieważ mózg pacjenta na początku niejako adaptuje się do rosnącego nowotworu. Dopiero po osiągnięciu dużych rozmiarów i wyczerpaniu możliwości objętościowych czaszki, dość szybko rozwijają się objawy naprowadzające na właściwe rozpoznanie. W wieku starszym guz może manifestować się w postaci zespołu rzekomoudarowego lub psychotycznego.

Czy wiemy coś o przyczynach tej choroby?

Etiologia glejaków nie jest wystarczająco poznana. Być może do ich powstania przyczyniają się czynniki genetyczne, niektóre choroby dziedziczne, rakotwórcze czynniki chemiczne takie jak: węglowodory, palenie tytoniu, promieniowanie jonizujące, niektóre infekcje wirusowe.

A co z profilaktyką? Pewnie ciężko ją wdrożyć, skoro o podłożu choroby wiemy tak niewiele?

Niestety tak. Mimo wielu badań, które w tym zakresie są prowadzone, mamy wciąż za mało danych, by wskazać skuteczną prewencję.

Czyli pozostaje nam diagnoza i wdrożenie odpowiedniego leczenia. Jakie metody wykorzystuje się w tym procesie?

W rozpoznawaniu glejaków wykorzystujemy badania obrazowe: tomografię komputerową i rezonans magnetyczny. Zwłaszcza ta druga metoda pozwala na uzyskanie charakterystycznego obrazu glejaka - na tej podstawie możemy zazwyczaj planować dalsze leczenie. W przypadku wątpliwości rozpoznawczych pomocne jest badanie z użyciem pozytonowej tomografii emisyjnej z zastosowaniem dezoksyglukozy znakowanej izotopem 18 F, a także badanie spektroskopowe rezonansu magnetycznego. W tym badaniu analiza widmowa metabolitów zawartych w guzie pozwala na potwierdzenie jego rozpoznania w większości przypadków. Stwierdza się to na podstawie wzrostu poziomu choliny w stosunku do pozostałych metabolitów.

Czy w ostatnich latach pojawiły się nowe metody diagnostyki i leczenia operacyjnego stosowanego w walce z tą chorobą?

Celem leczenia jest maksymalne przedłużenie życia przy zachowanie jego możliwie dobrej jakości. Leczeniem z wyboru jest operacja neurochirurgiczna mająca na celu możliwie maksymalne usunięcie nowotworu. Ze względu na naciekający charakter guza - w przypadku glejaków złośliwych - doszczętne usunięcie jest w praktyce niemożliwe. Konieczne jest zatem leczenie uzupełniające za pomocą radioterapii, z użyciem celowanej radioterapii, przeważnie konwencjonalnej - w dawce 60 Greyów w 30 dawkach. Standardem jest także podanie chemioterapii, jednakże ograniczonej w praktyce do jednego leku - temozolomidu - którego działanie opóźniające wznowę guza jest udowodnione. Jeżeli operacja neurochirurgiczna nie jest możliwa ze względu na rozmiary guza lub jego lokalizację w życiowo ważnych, głębokich strukturach mózgu, wtedy wykonujemy jedynie biopsję pod kontrolą nawigacji lub stereotaksji, celem potwierdzenia rozpoznania, a potem leczenie napromienianiem.

A jak wyglądają rokowania dla pacjentów?

W glejakach złośliwych, zwłaszcza w glejaku wielopostaciowym, mediana przeżycia całkowitego wynosi niestety tylko 9-12 miesięcy. Przy zastosowaniu pełnego leczenia skojarzonego przeżycie 5-letnie jest możliwe u 10 proc. chorych otrzymujących radiochemioterapię z zastosowaniem temozolomidu i jedynie w 1,9 proc. chorych leczonych z użyciem tylko radioterapii. W glejakach łagodnych pięcioletnie przeżycie można uzyskać u około 80 proc. pacjentów.

Czy stosuje się leczenie objawowe?

W różnych okresach choroby, a zwłaszcza w przypadkach zaawansowanych z występującym obrzękiem mózgu bezwzględne jest leczenie objawowe, które obejmuje leki przeciwobrzękowe - najczęściej dexamethasone, furosemide, mannitol, a także leczenie przeciwpadaczkowe.

Jakie są nowoczesne metody leczenia operacyjnego ?

Dzięki postępowi w medycynie, w przypadkach guzów zlokalizowanych w czynnościowo ważnych miejsca mózgu (kora ruchowa, wzrokowa, ośrodki mowy) przed operacją można zdefiniować te rejony celem uniknięcia ich uszkodzenia w trakcie operacji. Wykonuje się zatem badania czynnościowe rezonansu magnetycznego oraz badanie przebiegu dróg projekcyjnych ruchowych i czuciowych za pomocą traktografii rezonansu magnetycznego. W planowaniu operacji wykorzystuje się neuronawigację, która pozwala na dokładne zdefiniowanie lokalizacji nowotworu, ograniczenie zakresu otwarcia czaszki oraz śródoperacyjną kontrolę usuwania guza. W trakcie operacji stosowana jest także identyfikacja guza za pomocą metody wywołania fluorescencji komórek glejaka. Po doustnym podaniu roztworu kwasu 5-aminolewulinowego (ALA-5) przenika on do mózgu i wiąże się wybiórczo z komórkami glejaka powodując wydzielanie porfiryny, która fluoryzuje w ultrafioletowym świetle specjalnego mikroskopu operacyjnego. Umożliwia to precyzyjną identyfikację guza i zwiększa możliwości usunięcia. Metoda pozwala na przedłużenie okresu remisji i znacząco wydłuża życie tych pacjentów. W naszym szpitalu wykonuje się również operacje wybudzeniowe.

Na czym one polegają i kto się do nich kwalifikuje ?

Pomysł operacji wybudzeniowych powstał w celu jak najbezpieczniejszego przeprowadzania operacji mózgu w przypadkach, gdy guz mózgu zlokalizowany jest w pobliżu czynnościowo ważnych okolic mózgu, szczególnie ośrodków odpowiedzialnych za rozumienie i generowanie mowy. Miejsca te znajdują się przeważnie w lewej półkuli mózgu. Zamierzone wybudzenie w trakcie operacji mózgu ma na celu identyfikację za pomocą elektrostymulacji tych miejsc, położonych na korze mózgowej. Pozwala to na jak najbardziej precyzyjną lokalizację tych okolic w stosunku do nacieku nowotworowego. Usuwanie guza staje się zatem bezpieczniejsze i pozwala na zaoszczędzenie zdolności w zakresie mowy, czytania, liczenia, rozróżnienia stron ciała itp.

Tak więc do operacji wybudzeniowych kwalifikują się pacjenci z guzami zlokalizowanymi w tzw. okolicach elokwentnych mózgu, czyli przeważnie w lewej półkuli mózgu, która jest półkulą dominującą u osób praworęcznych.

Dziękuję za rozmowę.

Ja również i życzę czytelnikom dużo zdrowia.

Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum