Wytyczne dotyczące postępowania w chorobach siatkówki oka

Autor: Wojciech Omulecki • • 30 września 2014 13:45

Wytyczne dotyczące postępowania w chorobach siatkówki oka

Choroby siatkówki oka to schorzenia często występujące. Nieleczone mogą doprowadzić do nieodwracalnego upośledzenia wzroku, a nawet do ślepoty. Dlatego tak ważne jest, aby usystematyzować postępowanie diagnostyczne i terapeutyczne dotyczące tych chorób oraz prowadzić działania edukacyjne skierowane do pacjentów.

W czerwcu br. Polskie Towarzystwo Okulistyczne (PTO) przedstawiło opracowane przez ekspertów (www.pto.com.pl/dokumenty) nowe wytyczne dotyczące postępowania w naczyniowych chorobach siatkówki oka: w obrzęku plamki wtórnym do niedrożności naczyń żylnych siatkówki (ang. CRVO, BRVO) oraz neowaskularyzacji podsiatkówkowej (ang. CNV) w patologicznej krótkowzroczności. Wcześniej zostały już przedstawione wytyczne PTO odnoszące się do zaleceń postępowania w cukrzycowym obrzęku plamki (ang. DME).

Postać sucha i wilgotna

Siatkówka oka to przezroczysta, cienka błona, która wyściela wnętrze gałki ocznej. Jej centralną częścią jest plamka stanowiąca miejsce odpowiadające za ostrość widzenia. To tutaj powstają kolorowe obrazy o najwyższej rozdzielczości. Najczęstszą przyczyną chorób siatkówki są procesy zwyrodnieniowe samoistne lub związane z chorobami ogólnoustrojowymi.

W przypadku cukrzycy jest to cukrzycowy obrzęk plamki, a w przypadku nadciśnienia tętniczego i/lub cukrzycy - zakrzep żyły środkowej siatkówki. Jeśli zwyrodnienie siatkówki wynika z wieku pacjenta, przy braku innych bezpośrednich przyczyn, mówimy o zwyrodnieniu plamki związanym z wiekiem (ang. AMD).

AMD dzieli się na postać suchą i wilgotną. Postać wilgotna, zwana także wysiękową, występuje rzadziej, ale charakteryzuje się gwałtowniejszym przebiegiem i gorszym rokowaniem. Choroby centralnej części siatkówki oka są szybko zauważane przez pacjentów, ponieważ towarzyszy im nagłe lub stopniowe pogorszenie widzenia, odczuwane jako plama w części środkowej pola widzenia i/lub zniekształcenie obrazów.

W społeczeństwach rozwiniętych obserwuje się wzrost zachorowań na choroby siatkówki oka. Są one jedną z głównych przyczyn upośledzenia widzenia w wyniku zachodzących zmian cywilizacyjnych, prowadzących do starzenia się społeczeństw i zwiększonej zapadalności na niektóre choroby - np. na cukrzycę czy nadciśnienie tętnicze.

Każdy z wymienionych czynników ma swoje konsekwencje dla narządu wzroku. Dlatego tak istotne jest posiadanie wytycznych, które pozwolą lekarzom okulistom przeprowadzić odpowiednią diagnostykę oraz podjąć szybkie i skuteczne leczenie.

Nowoczesna diagnostyka i terapia

Wymienione schorzenia mogą zostać wykryte dzięki nowoczesnej diagnostyce obejmującej przede wszystkim angiografię fluoresceinową i indocjaninową (ang. FA, IA) z użyciem funduskamery oraz optyczną koherentną tomografię (ang. OCT). Wyniki tych badań mają istotne znaczenie dla rozpoznania choroby i są podstawą do kwalifikacji pacjenta do odpowiedniego leczenia.

Do najnowszych i najbardziej skutecznych terapii należy podawanie preparatów anty-VEGF (leki hamujące działanie naczyniowych czynników wzrostu) w postaci iniekcji bezpośrednio do gałki ocznej - doszklistkowo. Obecnie stosowane leki z tej grupy to: ranimizumab (Lucentis), aflibercept (Eyelea) oraz bevacizumab (Avastin, podawany poza wskazaniami rejestracyjnymi - "off label").

Szybkie podjęcie leczenia jest bardzo istotne, ponieważ omawiane choroby siatkówki mają charakter postępujący i doprowadzają do nieodwracalnego upośledzenia widzenia w przypadku niepodjęcia leczenia we właściwym czasie.

Szacuje się, że w Polsce na zwyrodnienie plamki związane z wiekiem choruje od 1,2 do 1,5 mln osób [1]. AMD, nazywane "epidemią ślepoty", jest najczęstszą przyczyną poważnej utraty ostrości wzroku w populacji osób starszych. Na jej groźniejszą, wysiękową postać choruje w Polsce ok. 130 tys. pacjentów, a każdego roku przybywa12-15 tys. nowych zachorowań [2].

Z kolei DME jest poważnym powikłaniem cukrzycy, z powodu którego cierpi obecnie ok. 50 tys. osób, kwalifikujących się do leczenia. Co roku przybywa kilka tysięcy nowych pacjentów [3].

Przed skutecznym leczeniem chorób siatkówki w Polsce stoi jednak kilka wyzwań. Jest to przede wszystkim niewystarczająca wiedza Polaków dotycząca chorób siatkówki. Według badań, przeprowadzonych przez TNS Polska, jedynie 30% ankietowanych posiadało wiedzę na ten temat [4]. Jeśli dodamy, że według tych samych badań co trzeci Polak nigdy nie był u okulisty, to może to wywoływać niepokój.

Kolejną przeszkodą jest ograniczony dostęp do leczenia chorób siatkówki w Polsce. Jedynie w przypadku wysiękowej postaci AMD dostępna jest refundacja leczenia przez NFZ, z czego korzysta jedynie ok. 10% pacjentów wymagających leczenia. Wiąże się to z rygorystycznymi warunkami włączenia pacjenta do leczenia w ramach jednorodnej grupy lekowej.

Problem z finansowaniem

Równie niepokojący jest brak finansowania przez płatnika leczenia powikłań okulistycznych cukrzycy, które prowadzą do nieodwracalnej utraty wzroku wśród osób stosunkowo młodych, a więc aktywnych zawodowo. Warto pochylić się nad tym zagadnieniem, zwłaszcza że liczba chorych na cukrzycę w Polsce stale wzrasta i osiągnęła już liczbę 3 mln osób.

Ostatnio duże poruszenie w środowisku okulistycznym wzbudził fakt obniżenia pod koniec ubiegłego roku wycen bardzo ważnych procedur okulistycznych. Dotyczył on leczenia wysiękowej postaci AMD oraz procedury operacyjnego leczenia zaćmy.

Wzrok jest naszym najważniejszym zmysłem, którego utrata należy do jednych z najbardziej traumatycznych doświadczeń, jakie mogą spotkać człowieka i często powoduje trwałą niepełnosprawność. Utrata wzroku to nie tylko olbrzymie koszty społeczne, lecz także koszty pośrednie, ekonomiczne, które obciążają budżet państwa.

***

1. Yannuzzi LA.: "Atlas chorób siatkówki", wyd. I polskie, red. Omulecki W. Wilczyński M., Elsevier, Urban & Partner Wrocław, 2012.

Stankiewicz A. Figurska M.: "Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem-Przewodnik diagnostyki i terapii", 2010.

2. Stankiewicz A. Figurska M.: op.cipit.

3. Stankiewicz A. "Cukrzycowe powikłania narządu wzroku - uwarunkowania diagnostyczno-terapeutyczne".

4. TNS "Świadomość chorób siatkówki oka", kwiecień 2012, grupa badawcza 1000 osób, próba ogólnopolska.

Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum