Ważna jest droga do sukcesu

Autor: Wiktor Górecki • • 17 marca 2011 13:21

Informatyzacja ochrony zdrowia - dobre praktyki partycypacyjne z Danii.

Ważna jest droga do sukcesu
Zakończony w ubiegłym roku w Barcelonie1) europejski projekt EHR-Implement koncentrował się na społecznych, kulturowych i organizacyjnych efektach wdrażania elektronicznej dokumentacji medycznej - EHR (Electronic Health Record) w sześciu krajach: Belgii, Danii, Anglii, Francji, Irlandii i Słowenii. Przyjęto Rekomendacje adresowane do wszystkich krajów Unii.

Szczególne znaczenie mają doświadczenia duńskie. Są one przykładem sukcesu, co nie znaczy, że nie obyło się bez błędów i korekt.

Wydarzenie cywilizacyjne

Najważniejszym składnikiem tego sukcesu jest nie tylko fakt oddania do dyspozycji pacjentom i personelowi medycznemu systemu elektronicznej dokumentacji medycznej w standardzie EHR. Systemu obejmującego 50% duńskich szpitali i całą opiekę podstawową (primary care). Równie ważny jest sposób, w jaki to osiągnięto - partycypacja wszystkich interesariuszy.

Partycypacja interesariuszy - aktywne współuczestnictwo traktowane jest nie tylko jako źródło sukcesu, lecz również jako wartość samoistna.

Europejski projekt EHR nie bez powodu traktujemy jako wydarzenie cywilizacyjne. Jest on bowiem wyrazem szczególnego synergicznego spotkania współczesnej technologii teleinformatycznej, łączącej rozproszone rozwiązania lokalne ze wspólnymi standardami, politycznej idei subsydiarności w zarządzaniu ochroną zdrowia. Również zarządczej zasady wdrażania projektów w rozproszonym i złożonym środowisku instytucjonalnym - w trybie "z dołu do góry" - i wreszcie społecznej, ale i politycznej zasady partycypacji wszystkich interesariuszy.

Warsztaty w Barcelonie odbywały się w okresie, gdy w Danii trwała już realizacja kolejnego czwartego etapu strategii informatyzacji ochrony zdrowia na lata 2008-12, stanowiącego kontynuację etapów wcześniejszych.

Bilans do 2007 roku

Bilans kolejnych, zakończonych w 2007 roku etapów informatyzacji duńskiego systemu ochrony zdrowia - wdrażania systemu zarządzania danymi medycznymi niezależnie od ich lokalizacji (EHR) - wykazał szereg sukcesów2). Przede wszystkim EHR, choć nie zawsze w pełnej wersji, "pokrywał" już 50% łóżek w szpitalach.

99% lekarzy GP3) (podstawowej opieki zdrowotnej) mogło funkcjonować w systemie EHR. Co miesiąc przesyłano już 4,1 miliona komunikatów - 100% ogółu korespondencji, 80% ogółu recept, 98% ogółu raportów laboratoryjnych, 63% spośród wszystkich skierowań do szpitali i specjalistów.

Jeżeli jednak chodzi o ogólnokrajowe standardy EHR, czyli standardy selekcjonowania danych i operowania danymi sumarycznymi do celów badawczych, statystycznych czy też zarządczych - odnotowano trudności z powodu braku zarówno akceptacji ze strony lekarzy, jak i krytyki ze strony mediów.

Duński raport4) europejskiego programu EHR-Implement5) wymienia liczne źródła tych trudności, podkreślając, że profesjonalizmowi w projektowaniu standardów EHR nie zawsze towarzyszył realistyczny plan ich wdrożenia w ramach miękkiej struktury zarządczej "weak governance structure", jaką stanowi złożony i zróżnicowany instytucjonalnie system ochrony zdrowia. Uznano, że stopień partycypacji głównych aktorów w budowaniu strategii, mimo dotychczasowych starań, był wciąż dalece niewystarczający.

Strategia 2008-2012

Dla celów realizacji tej strategii powołano nową instytucję CDHD, która sformułowała swoje główne zasady programowe. I jest to przede wszystkim podejście partycypacyjne (participatory approach) w celu udziału szerszego grona aktorów i uruchomienia nowych metod pracy.

Punktem wyjścia był dokument o charakterze szerszym: "Strategia digitalizacji sektora publicznego na lata 2007-2010", stanowiąca również efekt szerokich uzgodnień między rządem duńskim, władzami regionalnymi oraz stowarzyszeniem władz lokalnych. Strategię digitalizacji ochrony zdrowia CDHD skoncentrował na poprawie obsługi informatycznej w zakładach opieki zdrowotnej, poprawie efektywności leczenia oraz ściślejszej współpracy i większej zgodności systemów informatycznych w ochronie zdrowia.

Postanowiono ściślej powiązać strategię z obowiązującym prawem, a cele z potrzebami społecznymi, takimi jak potrzeby osób starszych, lepsze wykorzystanie ograniczonych zasobów, nowe metody leczenia etc.

Uznano za rzecz kluczową takie formułowanie celów, żeby dało się utrzymać ich akceptację polityczną przez cały planowany okres. Przyjęto też trzy zasady zarządcze (gevernence): r stałej analizy i oceny - na ile linia projektu nie oddala się od założonych celów - powołanie specjalnych małych grup doradczych dostarczających uczestnikom projektu tego rodzaju feed back; r uwzględniania w kolejnych strategiach okresowych wniosków z poprzednich; r bieżącej aktualizacji strategicznego Planu Działania (Action Plan) z perspektywą dwuletnią.

Warsztaty budowania strategii

W celu uzgodnienia wizji oczekiwanego systemu, jesienią 2007 r. przeprowadzono seminarium, na które zaproszono grupę (150 osób) przedstawicieli rozmaitych organizacji ochrony zdrowia oraz dostawców IT. Przed spotkaniem uczestnicy zapoznali się z dostarczonym im wcześniej zarysem strategii IT oraz strategicznym Planem Działania. Wyniki pierwszego dnia wspólnej pracy na seminarium były następnego dnia przedmiotem analizy i strukturyzacji oraz "priorytetyzacji" przez węższą, 40-osobową grupę wyłonioną ze wspomnianego szerszego, 150-osobowego grona.

Współpraca była kontynuowana za pośrednictwem portalu internetowego, specjalnie przygotowanego do prezentacji materiałów i obsługi grup dyskusyjnych (web discussion). W myśl przyjętej formuły zarządczej, wyniki pracy tych grup dyskusyjnych - dzięki ich kompetencji oraz oddanym do ich dyspozycji narzędziom technicznym - stanowią, zdaniem autorów raportu EHR Implementation for Denmark, decydujący wkład w realizację strategii informatyzacji ochrony zdrowia w Danii. Ta formuła współpracy gromadzi grupę 250 osób.

Zgodnie z rekomendacjami sformułowanymi na podstawie doświadczeń z lat 1995-2007, w obecnie realizowanej strategii oddzielono zatem samą Strategię od Planu Działania. Strategia określa - zgodnie z przyjętą zasadą - ogólne cele przyjęte w drodze raczej konsensusu niż kompromisu, wiążące przez cały planowany okres. Nie określa natomiast konkretnych działań do wykonania, gdyż, jak pisaliśmy wcześniej, te mogą być zawsze wykorzystane do wszczęcia debaty politycznej dla celów doraźnych. Plan Działania jest z założenia permanentnie aktualizowany - co najmniej co drugi rok - w celu umożliwienia powstrzymania problematycznych i nierealistycznych zamierzeń. W ten sposób spełniony został wymóg małych kroków przy realizacji strategii.

Praca złożona i niedoszacowana...

O ile zatem w latach 1995-2002 koncentrowano się na infrastrukturze technicznej, w latach 2003-07 na infrastrukturze klinicznej, o tyle strategia 2008-12 koncentruje się na udziale partycypacji interesariuszy, kwestiach zarządczych (governance) i wsparciu biznesowym (business support).

Na marginesie oceny przypadku duńskiego autorzy raportu EHR-Implementation for Denmark podkreślają, że rozwój i wdrożenia EHR jest pracą nie tylko złożoną, ale też często niedoszacowaną, jeśli chodzi o czas, nakłady i zagrożenia.

Sukces, jak podkreślają, zależy tu od wielu czynników, których wzajemne oddziaływanie nie jest znane. Przyjmowane terminy są zbyt optymistyczne i żaden jak dotąd kraj nie wdrożył systemu EHR, który potrafiłby zaspokoić w pełni przyjęte dla tej idei wymogi, czyli zarządzanie danymi "w poprzek" układu instytucjonalnego, niezależnie od ich lokalizacji i systemu, w którym funkcjonują.

Jednak w Danii już w 2008 r., czyli w punkcie wyjścia obecnie realizowanego etapu 2008-12 informatyzacji ochrony zdrowia, wymogi te w znacznym stopniu udało się osiągnąć. Obecnie aktorzy wszystkich poziomów - od lokalnego do krajowego - koncentrują wysiłki na dopracowaniu rozwiązań EHR już funkcjonujących, ale przede wszystkim pracują nad rozwiązaniami na poziomie ogólnokrajowym, które dotychczas najtrudniej było zaawansować.

✶✶✶

Doświadczenie duńskie stanowi przykład skutecznego wiązania dynamiki lokalnej i regionalnej z dynamiką czy też misją układu aktorów poziomu krajowego.

Stosowanie efektywnej metody rzeczywistej partycypacji służy określeniu zakresu odpowiedzialności właściwych każdemu z tych poziomów. Zasada partycypacji i audyt zewnętrzny - rozumiany nie formalnie, ale merytorycznie - są wyrazem zasad zarządczych przyjętych w Danii i rekomendowanych w skali Unii Europejskiej przez unijny program EHRImplement.

Co na to my w Polsce?
Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum