Szczepienia przypominające

Autor: Ewa Duszczyk • • 19 maja 2010 12:47

Dr EWA DUSZCZYK, Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego WUM

Choroby zakaźne zawsze stanowiły duży problem medyczny i społeczny. W czasie epidemii ginęło więcej ludzi niż w czasie wojen. Jeszcze w II połowie XX wieku choroby zakaźne były główną przyczyną umieralności niemowląt i dzieci poniżej 5. roku życia. Szczepienia ochronne przyczyniły się do zmiany sytuacji epidemiologicznej wielu chorób zakaźnych. Udało się eradykować ospę prawdziwą. WHO realizuje program eliminacji odry i poliomyelitis. W drugiej połowie XX wieku rozwinęła się wakcynologia, nauka o szczepionkach i szczepieniach.

Opracowano nowe szczepionki, udoskonalono już istniejące. Dzięki szczepieniom od 2002 r. nie rejestruje się w Polsce błonicy, od 1984 tężca noworodków, a od 1984 r. zachorowań na poliomyelitis. Nadal występują przypadki tężca, głównie u dorosłych, u których wygasła odporność poszczepienna. Od kilku lat obserwujemy nasilenie ruchu turystycznego, zwłaszcza do krajów o niskim standardzie sanitarno-higienicznym. Ryzyko nabawienia się niebezpiecznej choroby mogą zmniejszyć odpowiednio zaplanowane szczepienia ochronne.

Sytuacja epidemiologiczna

  • Błonica (diphtheria) jest bardzo groźną chorobą. Przenosi się głównie drogą kropelkową. Wyróżnia się błonicę gardła, krtani, nosa, skóry, ucha środkowego. Przed erą szczepień występowała na całym świecie i była przyczyną dużej liczby zgonów, głównie wśród dzieci. W Polsce na początku lat 50. XX wieku rocznie zgłaszano około 40 tysięcy zachorowań i około 700-800 zgonów. Wprowadzenie szczepień ochronnych spowodowało znaczną poprawę sytuacji epidemiologicznej. Liczba zachorowań i zgonów wyraźnie się zmniejszyła. W latach 1975-91 nie rejestrowano przypadków błonicy.

W latach1990-94 w krajach byłego ZSRR wybuchła epidemia błonicy. Przyczyną były poważne zaniedbania w realizacji szczepień ochronnych. Do WHO zgłoszono 160 tysięcy zachorowań i 4500 zgonów. Epidemia spowodowała przywleczenie błonicy do wielu krajów Europy (w tym Polski) i Stanów Zjednoczonych. Była powodem zgonów wśród nieuodpornionych turystów.

W Polsce w latach 1992-96 wystąpiło 25 zachorowań. Nie chorowały dzieci poniżej 15. roku życia, ale głównie osoby dorosłe nieuodpornione lub te, u których wygasła odporność poszczepienna. W Polsce obowiązkowy cykl szczepień przeciwko błonicy zaczyna się w 2. miesiącu życia, a kończy w 19. roku życia. Uodpornienie osób dorosłych utrzymuje się około 10 lat od ostatniej dawki szczepionki. Ponieważ stopniowo poziom przeciwciał spada, konieczne jest podawanie dawek przypominających.

  • Tężec (tetanus) jest ostrą chorobą zakaźną odznaczającą się wysoką śmiertelnością. Do zakażenia dochodzi w wyniku zakażenia rany laseczkami tężca produkującymi toksynę (teta-nospazminę). Choroba objawia się wzmożonym napięciem mięśni, wzmożoną pobudliwością, co powoduje zagrażające życiu prężenia tężcowe.

    Przed wprowadzeniem szczepień tężec często występował u noworodków.

Tężec noworodków jest uważany za wskaźnik cywilizacyjny danego kraju. Dzięki szczepieniom od 1984 r. nie rejestruje się w Polsce tężca noworodków. 99% tężca występuje w krajach tropikalnych. Obecnie każdego roku do władz sanitarnych zgłasza się około 20 przypadków tężca, głównie u osób dorosłych powyżej 60. roku życia. Choroba występuje u osób, które nie były szczepione lub nie otrzymywały dawek przypominających szczepionki przeciwko tężcowi. Mimo możliwości stosowania obecnie metod nowoczesnej intensywnej terapii, śmiertelność w tężcu jest nadal wysoka.

Warto podkreślić, że przebycie tężca nie powoduje odporności. Dlatego równolegle z leczeniem należy stosować uodpornienie czynne. Szczepienia przeciwko tężcowi w Programie Szczepień Obowiązkowych (PSO) zaczyna się w drugim miesiącu życia i kończy w 19. roku życia. Zalecane jest podawanie co 10 lat dawki przypominającej, najlepiej skojarzonej z komponentem błoniczym (dT), aby utrzymać odpowiednią odporność. Zasady postępowania po ekspozycji na tężec regulują przepisy zawarte w PSO.

  • Poliomyelitis, nagminne porażenie dziecięce, zapalenie rogów przednich rdzenia, choroba Heinego-Medina - ostra choroba zak aźna wywołana przez trzy typy poliowirusów - przed erą szczepień występowało na całym świecie. Zakażenia mogą przebiegać w postaci poronnej, nieporażennej, porażennej. Szczególnie niebezpieczna jest postać opuszkowa, kończąca się w 30% śmiercią.

Od 1988 roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) realizuje program eradykacji (ostatnio eliminacji) zachorowań wywołanych dzikimi szczepami wirusa poliomyelitis. Dzięki szczepieniom od 1994 roku region amerykański, a od 2002 roku region europejski zostały uznane za wolne od poliomyelitis. Ostatnie zachorowania w Polsce miały miejsce w 1982 i 1984 roku. Nadal rejestruje się przypadki poliomyelitis na Subkontynencie Indyjskim, w Afryce (Nigeria, Egipt). Istnieje więc realne zagrożenie przywleczenia choroby przez osoby nie uodpornione.

Szczepienia w ramach PSO zaczynają się od 3. miesiąca życia i kończą w 6. roku życia. Schemat szczepień jest mieszany; stosuje się szczepionkę zabitą (IPV) oraz w 6. roku życia szczepionkę żywą (OPV).

Gdy zanika odporność

W PSO u dzieci w pierwszym i drugim roku życia stosuje się szczepionkę przeciwko błonicy i tężcowi w skojarzeniu - z pełnokomórkowym komponentem krztuścowym (DTPw) - produkowaną przez Biomed Kraków. Dzieciom z przeciwwskazaniami do szczepionki pełnokomórkowej z komponentem krztuścowym podaje się szczepionkę DTPa z acelularnym komponentem krztuśca.

W 6. roku życia stosuje się szczepionkę DTPa. Jeśli są przeciwwskazania do szczepień przeciwko krztuścowi, podaje się szczepionkę bez tego komponentu DT (toksoid błoniczy i toksoid tężcowy). Istnieją szczepionki wysoce skojarzone zarejestrowane od 2. do 36. miesiąca życia, tzw. 5 w 1 (toksoid błoniczy, toksoid tężcowy, bezkomórkowy komponent krztuśca, inaktywowane wirusy poliomyelitis i koniugowane z nośnikiem białkowym polisacharydy błony komórkowej Haemophilus influenzae), np. Infanrix IPv Hib (GSK) i Pentaxim (Sanofi Pasteur). Szczepionki 6 w 1 zawierają dodatkowo komponent wzw B (Infanrix hexa GSK).

Zanikanie odporności poszczepiennej powoduje konieczność podawania dawek przypominających osobom dorosłym. Problem uodpornienia wyraźnie wzrósł wraz z możliwościami wyjazdów w regiony endemicznego występowania błonicy i poliomyeli-tis. Dotychczas w medycynie podróży stosowano szczepionkę dT (Biomem Kraków) i IPV (Sanofi Pasteur) w osobnych wkłuciach.

Nowości

Nowością w medycynie podróży jest możliwość zastosowania dwóch nowych szczepionek. Dulta-vax (Sanofi Pasteur) jest szczepionką zawierającą toksoid błoniczy, toksoid tężcowy i inaktywowane trzy serotypy wirusów poliomyelitis. Preparat może być stosowany wyłącznie jako dawka przypominająca po wcześniejszych szczepieniach. Wyjątkowo może być podawany dzieciom (po ukończeniu 6 lat). Jeśli od ostatniego szczepienia minęło więcej niż 10 lat, można podać dwie dawki szczepionki w odstępie przynajmniej miesiąca.

Szczepionka jest wysoce immunogenna. Poziom seroprotekcji po szczepieniu przypominającym wynosi niemal 100%. Nie zaleca się szczepienia kobiet w ciąży, ale można szczepić w okresie karmienia piersią.

Boostrix polio (GSK) jest preparatem przeznaczonym także do szczepienia przypominającego. Obok toksoidu błoniczego, tężcowego, zabitych poliowirusów, zawiera acelularny komponent krztuśca o zmniejszonej ilości antygenów. Preparat można podawać od 4. roku życia. Dultavax może być stosowany jednocześnie z innymi szczepionkami. Nie przeprowadzono badań dotyczących jednoczesnego stosowania szczepionki Boostrix polio z innymi szczepionkami. Obie szczepionki mają zadowalający profil bezpieczeństwa. Objawy niepożądane obejmują głównie przejściowe odczyny miejscowe, stan podgorączkowy lub gorączkę.

Nowe szczepionki skojarzone mogą ułatwić profilaktykę błonicy, tężca i poliomyelitis u osób dorosłych.

Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum