Dynamiczny rozwój obrazowania

Autor: Jacek Janik • • 29 czerwca 2017 15:00

Radiologia, która jest częścią diagnostyki obrazowej, zespala wiele specjalności. Według szacunków, co najmniej 70% rozpoznań stawianych albo potwierdzanych jest dzięki różnym metodom z zakresu diagnostyki obrazowej, a np. w neurochirurgii czy medycynie urazowej jest to 100%.

Dynamiczny rozwój obrazowania

O współczesnych trendach i najnowszych osiągnięciach w obrazowaniu medycznym rozmawiali uczestnicy jednej z sesji w ramach II Kongresu Wyzwań Zdrowotnych (Katowice, 9-11 marca 2017 r.).

Jak podkreślał prof. Andrzej Urbanik, prezes Polskiego Lekarskiego Towarzystwa Radiologicznego, dwoma najdynamiczniej rozwijającymi się obecnie działami radiologii jest radiologia zabiegowa, zwłaszcza w dziedzinie onkologii, oraz informatyka.

Klasyczny schemat, cyfrowa obróbka

Klasyczny schemat radiologii, pomimo upływu 122 lat od odkrycia promieni rentgenowskich, pozostał taki sam. Lampa rentgenowska, pacjent i kaseta z błoną, jej obróbka fotochemiczna. Dynamicznie natomiast rozwija się cyfryzacja tego procesu.

Prof. Urbanik zaznaczył, że techniką, która królowała w klasycznej radiologii i kwitła do czasu tomografii komputerowej, była tomografia rentgenowska. Później zanikła. Obecnie pojawiła się w wersji cyfrowej, jako tomosynteza, która rozwijana jest dynamicznie w mammografii, diagnostyce kości i klatki piersiowej. Kolejną rozwijaną techniką jest radiografia podwójnej energii, nazywana także spektralną.

Techniką obrazowania, która staje się narzędziem "codziennego użytku", jest ultrasonografia. Za jej powszechnym wykorzystaniem stoi brak promieniowania jonizującego i miniaturyzacja. Dzisiaj to niewielkie urządzenia, z których obraz można przesyłać na chociażby tablet czy smartfon.

- Takie urządzenia można wykorzystywać tylko w określonym zakresie, ale w przypadkach ostrych są bardzo przydatne. Ultrasonografy są dzisiaj na wyposażeniu coraz większej liczby karetek, samolotów, w wyprawach wysokogórskich, na polu walki. Są także nieocenione w przypadku masowych katastrof humanitarnych. Po trzęsieniu ziemi w Katmandu ze sprzętu diagnostycznego działał y tylko ultrasonografy zasilane ogniwami słonecznymi - przypominał prof. Urbanik, dodając, że wkrótce te urządzenia staną się tak powszechne jak stetoskop.

W ultrasonografii nową, rozwijaną metodą jest elastografia - uciskanie fizyczne badanego obiektu, aby zobaczyć jego strukturę, albo wysyłanie dodatkowej wiązki, aby zobaczyć, jak wygląda gęstościowa struktura określonego narządu. Inną, ciągle doskonaloną techniką, jest ta z wykorzystaniem środków kontrastujących.

Już nie science fiction

Dziedziną, która zmieniła najbardziej radiologię i ją zrewolucjonizowała, jest tomografia komputerowa. Postęp w tej dziedzinie jest ogromny. Umożliwiła zwiększenie możliwości różnicowania tkanek, zwiększyła rozdzielczość tkankową czterech podstawowych grup radiologii. Dodała też trzeci wymiar - z plasterków przekroju poprzecznego pozwala na tworzenie dowolnych rekonstrukcji wielopłaszczyznowych i trójwymiarowych.

Pod koniec lat 90. wprowadzono także technologię endoskopii wir tualnej, pozwalającej oglądać określoną pr zes t r zeń wewnątr z ciała - wnętrza jelit, drzewa oskrzelowego, ucha środkowego.

W tomografii komputerowej rozwija się także ścieżka związana z działalnością szybkiego modelowania medycznego. Na podstawie danych obrazowych, prz y użyciu drukarki 3D można wykonać model dowolnego elementu ciała. Z tego zastosowania coraz częściej korzystają chirurdzy twarzowo-szczękowi.

- Te techniki są coraz szerzej stosowane. W 1997 r. miał premierę film "Bez twarzy" z Johnem Travoltą i Nicolasem Cagem, w którym agent rządowy zamienia się twarzą z terrorystą. Wydawało się to wówczas absolutną fikcją. Dzisiaj, dzięki drukarkom 3D i hodowli tkankowej, powoli staje się to jak najbardziej realne - podkreślał prof. Urbanik.

Podobną ewolucję jak tomograf ia komputerowa przeszedł rezonans magnetyczny. Jego podstawową zaletą jest brak promieniowania jonizującego, co poszerza zakres jego zastosowania. Wyjściowo otrzymujemy obrazy w przekrojach poprzecznych i możemy je uzyskiwać z dowolnej płaszczyzny. Tu także można uzyskać obrazy trójwymiarowe oraz w endoskopii wirtualnej.

Rezonans magnetyczny spowodował rewolucję w wielu dziedzinach, między innymi w diagnostyce kanału kręgowego, układu kostno-stawowego, dróg żółciowych. Pozwala także wykonywać badania angiograficzne.

Jeszcze kilkanaście lat temu dyfuzja, opierająca się na ocenie ruchów cząsteczek wody, była zaledwie ciekawostką - dzisiaj coraz częściej wchodzi do praktycznego zastosowania. Z jej wykorzystaniem można już po kilku minutach pokazać procesy niedokrwienne w początkowej fazie udaru.

Rozwinięciem technik dyfuzyjnych jest traktografia umożliwiająca uwidocznienie kierunku i ciągłości przebiegu włókien nerwowych in vivo, co ma kolosalne znaczenie dla neurochirurgów.

Przekroczona granica obrazowania

W radiologii przekroczono granicę obrazowania. Technika spektroskopii pozwala oceniać skład biochemiczny i uzyskiwać widma umożliwiające na przykład zidentyfikowanie zmian nowotworowych. Można konstruować mapy spektroskopowe dla poszczególnych metabolitów. Podstawowym zastosowaniem tej techniki jest ośrodkowy układ nerwowy, chociaż nie tylko.

Rezonans magnetyczny daje także szansę pokazania aktywności neuronalnej w naszej głowie. W praktyce umożl iwia to wykonanie mapowania przedoperacyjnego - ustalenia, jak ma się stosunek granic guza do granic ośrodków neuronalnych, co jest niezwykle przydatne, aby w bezpieczny sposób wykonywać zabiegi neurochirurgiczne.

Jak podkreślał prof. Urbanik, do tej pory dwa główne dział y diagnostyki obrazowej - radiologia i medycyna nuklearna - rozwijały się równolegle, niejako obok siebie. Dzisiaj spotykają się w urządzeniach hybrydowych, które pozwalają na rozpoznawanie wczesnych zmian czynnościowych.

Systemy informatyczne

Dr hab. Robert Chrzan z Zakładu Diagnostyki Obrazowej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie zwracał uwagę, że budując systemy informatyczne dla potrzeb diagnostyki obrazowej, trzeba wziąć pod uwagę wiele czynników, a także umieć przewidywać, jakie będą przyszłe potrzeby w tym zakresie. Wdrożenie systemów cyfryzacji w szpitalu - systemów HIS, RIS, PACKS - nie jest łatwe.

- Wprowadzając dzisiaj tego typu systemy, bazując na aktualnej analizie potrzeb, uzyskane wartości należy pomnożyć, co najmniej dwu-, jeśli nie trzykrotnie. Wystarczy, bowiem, że zostanie wymienionych kilka tomografów komputerowych na nowocześniejsze modele, a liczba uzyskiwanych danych wzrośnie kilkakrotnie. To samo powodowane jest podłączeniem do systemu nowych technik obrazowania - tłumaczy specjalista.

Istotne znaczenie w budowie systemów mają oczekiwania użytkowników i to, co realnie otrzymują w wyniku ich funkcjonowania. Podstawową kwestią jest stabilność systemu. Nie mogą to być rozwiązania amatorskie, dostarczane przez "firmy krzaki". Musi być centralny serwer, odpowied niej mocy oraz infrastruktura sieciowa. Znaczenie mają też końcowe stacje robocze, spełniające wymagania niezbędne do oglądania obrazów radiologicznych.

Jak zwracał uwagę dr hab. Robert Chrzan, trzeba pamiętać także o wymaganiach programowych ze skutecznymi zabezpieczeniami, aby na przykład w trakcie uaktualniania systemu jego użytkownicy nie stracili do niego dostępu. Jak wskazywał, nawet najlepszy system powinien mieć zawsze procedury awaryjne, bo każdy może w pewnym momencie odmówić posłuszeństwa.

Radiolodzy leczą

Współczesna radiologia posiada także część zabiegową, która się znakomicie rozwija. Obrazowanie angiograficzne jest pierwszym etapem działalności zabiegowej, za pomocą której możemy poszerzać naczynia, implantować stenty, odtwarzać zamykające się naczynia, embolizować je, czy stosować trombektomię, która jest przełomem w leczeniu udarów.

Metodzie wewnątrznaczyniowej okluzji żylnej w leczeniu zespołu przekrwienia żylnego miednicy poświęcił swoje wystąpienie dr Krzysztof Pyra z Zakładu Radiologii Zabiegowej i Neuroradiologii SPSK nr 4 w Lublinie. Zespół przekrwienia biernego miednicy w przypadku kobiet wiąże się z bólem w miednicy małej i jest efektem nieprawidłowego poszerzenia splotów przymacicza.

- Zespół przewlekłego bólu miednicy jest przyczyną aż 20% wizyt kobiet w poradniach ginekologicznych. Niestety, w większości ginekolodzy nie maja pojęcia o tym problemie. Starają się pacjentce pomóc, ale często nieskutecznie - mówi specjalista.

- Pacjentki w skali VAS określają ten ból w granicach 6-8 punktów. Przyczyną jest to, że u części z nich dochodzi do niewydolności żył jajnikowych z powodu uszkodzenia aparatu zastawkowego. Krew, k tóra powinna płynąć ze splotów przymacicza w górę, do serca, jest w zastoju w splotach, co powoduje ich poszerzenie. Dochodzi do stymulacji receptorów bólowych - wyjaśniał dr Pyra.

- Embolizacja w leczeniu zespołu przekrwienia żylnego miednicy i powrózka u mężczyzn jest skuteczną i bezpieczną metodą. Pacjentka przychodzi do szpitala rano, wykonujemy zabieg i wieczorem wychodzi do domu - dodał dr Pyra.

Radiologia zabiegowa odnalazła także swoje miejsce w leczeniu tętniaków gałęzi aor ty brzusznej. Stała się na przykład złotym standardem w leczeniu tętniaków w głowie, gdzie przez naczynia następuje wejście do tętniaka i zamyka się je od środka, zamiast odkrywać powłoki czaszki. Podobnie w przypadku tętniaków gałęzi aorty brzusznej można stosować te same techniki zabiegów wewnątrznaczyniowych.

Radiologia w onkologii

Radiologia w onkologii obejmuje kompleksowo - diagnostykę, leczenie i monitorowanie efektów terapii. Najbardziej spektakularną dzisiaj metodą są chemoembolizacje dotyczące nowotworów wątroby, które są niezwykle trudne do leczenia.

- Systemowa chemioterapia w przypadku wątroby nie jest skuteczna. Tylko selektywna technika leczenia daje jakiekolwiek skutki pozytywne. Jest wiele metod, ale jedyną skuteczną jest wycięcie nowotworu. Jednak pacjenci trafiają pod opiekę najczęściej w tak zaawansowanym stadium choroby, że resekcja jest już często niemożliwa - mówił dr Adam Zapaśnik z Zakładu Radiologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, członek Sekcji Neuroradiologii Zabiegowej Polskiego Lekarskiego Towarzystwa Radiologicznego.

Chemoembilizacja, radioembolizacja czy brachyterapia są metodami przedłużającymi przeżycie, chociaż czasami dzięki nim można zmiany nowotworowe leczyć także operacynie.

- Leczenie zmian nowotworowych wątroby przy wykorzystaniu embolizacji to wykorzystanie tego, że nowotwory zaopatrywane są tam z części tętniczej krążenia. Poprzez zamknięcie tego zaopatrzenia powoduje się niedokrwienie nowotworu i jego martwicę. Jednocześnie materiał, który podajemy, jako embolizacyjny, który ma zamknąć światło naczyń, wypełniany jest chemią, która jest wydzielana w obrębie guza. Jest to więc podwójne działanie systemu leczenia - podsumował dr Zapaśnik.

Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum