Dobra edukacja to oszczędność

Autor: Anna Kaczmarek • • 18 marca 2015 11:04

Na razie nie mamy w Polsce dostatecznej liczby pielęgniarek ze specjalizacją diabetologiczną, jednak nie ma się co dziwić - szkolenia tych specjalistów są prowadzone dopiero od 2008 r. (specjalizacja trwa prawie 2 lata). Według danych z Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych mamy 284 specjalistki w tej dziedzinie - mówi Alicja Szewczyk, konsultant krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa diabetologicznego.

Dobra edukacja to oszczędność

Rynek Zdrowia: - Nie są to oczywiście wszyscy specjaliści zajmujący się obecnie opieką pielęgniarską nad diabetykiem?

Alicja Szewczyk: - Pielęgniarek, które ukończyły kurs specjalistyczny Edukator w cukrzycy, jest 1224 - według stanu na koniec 2013 r. Jednak w ośrodkach diabetologicznych pracuje fachowa kadra - pielęgniarki po różnych kursach specjalistycznych w diabetologii, z wieloletnią praktyką w placówkach diabetologicznych - i jest ich wielokrotnie więcej.

- Jak powinien wyglądać w Polsce podział zadań w diabetologicznym zespole terapeutycznym, a jak wygląda obecnie?

- Pielęgniarki są edukatorami z racji swojego zawodowego przygotowania; edukacja zdrowotna jest jednym z ich najważniejszych zawodowych zadań. Edukator w przystępny sposób, z wykorzystaniem nowoczesnych metod dydaktycznych przekazuje informacje o rzeczach, które mają kluczowe znaczenie dla zdrowia.

Regularnie ocenia rezultaty samokontroli pacjenta i jego stan, co powinno stanowić cenną wskazówkę dla lekarza. Program indywidualnej edukacji powinien być uzgodniony z pacjentem oraz pozostałymi członkami zespołu terapeutycznego, zwłaszcza z lekarzem. A więc czy w poradni diabetologicznej, czy w przychodni POZ pielęgniarka, położna, edukator i lekarz wzajemnie się wspierają, równolegle pracują zgodnie ze swoimi kompetencjami, w ramach racjonalnego podziału zadań.

Warunek to nadanie edukacji pacjenta właściwej rangi, jak to jest w wielu krajach Europy. Można ich wzorem stworzyć programy edukacyjne finansowane przez płatnika. Wtedy edukatorzy mogliby podlegać audytom i ich praca byłaby uregulowana.

- Jak wygląda organizacja zadań w leczeniu cukrzycy w innych krajach?

- W niektórych krajach ciężar opieki nad chorym wręcz spoczywa na pielęgniarkach diabetologicznych. W Wielkiej Brytanii pacjent konsultuje się głównie z pielęgniarką, a do specjalisty zgłasza się raz na pół roku. Brytyjska pielęgniarka nie tylko uczy pacjenta, jak posługiwać się glukometrem, lub uświadamia, dlaczego powinien zmienić nawyki, ale jako członek zespołu terapeutycznego bierze udział w modyfikacji terapii.

Zgodnie z wytycznymi brytyjskiego Narodowego Instytutu Zdrowia i Doskonalenia Praktyki Klinicznej podstawową sprawą jest zapewnienie edukacji każdej osobie z cukrzycą. NICE rekomenduje standardy: wysokiej jakości edukacja diabetologiczna ma być łatwo dostępna, dostarczana przez dobrze przygotowanych edukatorów i ma mieć udowodnioną skuteczność.

Natomiast wskazówki Amerykańskiego Stowarzyszenia Edukatorów Diabetologicznych (AADE) pomagają w prowadzeniu edukacji w zakresie samokontroli i samoopieki diabetologicznej. Opisują różne zakresy i standardy praktyki w edukacji diabetologicznej. Monitoruje się ich wdrożenie od 2007 r. Edukacja jest pomyślana i wdrażana jako aktywność skoncentrowana na osiągnięciu poprawy.

AADE opracowała Krajowe Standardy Edukacji w zakresie samokontroli cukrzycy. Edukacją diabetologiczną mogą się zajmować specjalnie szkolone osoby. Na przykład biegły edukator kliniczny czy ekspert w dziedzinie edukacji diabetologicznej musi zdobywać kompetencje i doświadczenie przez 7-9 lat! U nas w Polsce świadomość potrzeby edukacji terapeutycznej i rozumienie jej jako rozbudowanej dziedziny działalności jest po prostu w powijakach.

- Jaki jest obecnie zakres działań pielęgniarek diabetologicznych jeśli chodzi o zapobieganie i leczenie oraz przeciwdziałanie powikłaniom cukrzycy. Czy ten zakres działań powinien być szerszy?

- Należy kreować działania profilaktyczne, poświęcać im więcej czasu, przykładać do nich większą wagę i w tym zakresie rola pielęgniarki jest znacząca.

Teoretyczne i praktyczne kształcenie w zakresie opieki nad pacjentem z cukrzycą prowadzone jest na studiach I i II stopnia na kierunku pielęgniarstwo - jednak w bardzo niewielkim zakresie. Świadczy o tym m.in. lista tzw. efektów kształcenia wymienionych w standardzie kształcenia dla obu poziomów studiów.

Lista podaje np.: wykonywanie testów diagnostycznych dla oznaczenia ciał ketonowych i glukozy we krwi i w moczu oraz cholesterolu we krwi, a także innych testów paskowych, oznaczanie glikemii za pomocą glukometru, stosowanie wybranych diet terapeutycznych w otyłości, niedożywieniu, cukrzycy, hiperlipidemii, nadciśnieniu tętniczym, chorobach serca i naczyń krwionośnych, trzustki i wątroby, znajomość patofizjologii oraz zasad postępowania w leczeniu najczęściej występujących przewlekłych ran - w tym zespołu stopy cukrzycowej, znajomość sytuacji epidemiologicznej cukrzycy w Polsce i na świecie.

To są naprawdę podstawy. Dlatego bardzo ważne jest kształcenie specjalistyczne podyplomowe w tej dziedzinie.

- Czy porada edukacyjna powinna być traktowano jako oddzielne świadczenie i tym samym dodatkowo opłacana?

- Oczywiście. Wynika to z dwóch rzeczy: po pierwsze edukacja jest obok farmakoterapii i diety podstawowym elementem terapii cukrzycy. Po drugie zabiera czas; lekarze często mówią, że nie mają czasu na uczenie pacjentów i jest to prawda. Edukację musi prowadzić fachowiec, dla którego jest ona głównym zadaniem.

Uważam więc, że sprawą kluczową jest wprowadzenie do systemu ochrony zdrowia edukatorów ds. diabetologii. Odpowiednia ich liczba da pacjentom szeroki dostęp do niezbędnej w terapii cukrzycy edukacji, a w rezultacie przyczyni się do poprawy ich zdrowia i jakości życia oraz redukcji powikłań cukrzycy. Przyniesie przez to ewidentne oszczędności dla systemu. Aby tak się stało, edukacja powinna być odrębnym świadczeniem kontraktowanym przez NFZ, zaś edukator - profesjonalistą zatrudnianym obligatoryjnie w placówkach medycznych.

- Jakie są największe problemy dotyczące pielęgniarstwa diabetologicznego w Polsce?

- Problem systemowy jest taki, że pielęgniarstwo to formalnie (zapis ustawowy) zawód samodzielny, ale praktycznie nie jest tak traktowany przez polityków i organizatorów ochrony zdrowia. Z tego wynikają duże zaniedbania, których konsekwencją są trudne i różnorodne wyzwania i zadania do pilnej realizacji. Oto one:

Stworzenie struktury organizacyjnej w ośrodkach diabetologicznych (personel, zespół edukacyjny, cele, środki), w lecznictwie stacjonarnym i ambulatoryjnym.

Implementacja stanowiska "edukator ds. diabetologii" (zakres zadań i obowiązków, uprawnień, odpowiedzialności).

Opracowanie standardów organizacyjnych dla pielęgniarstwa diabetologicznego.

Opracowanie standardów edukacji pacjenta chorego na cukrzycę.

Opracowanie algorytmów pielęgniarskiego postępowania terapeutycznego (pomiary glikemii, postępowanie w hipoglikemii, postępowanie w hiperglikemii, wysiłek fizyczny, odżywianie, insulinoterapia, postępowanie przy zaistniałych późnych powikłaniach).

Opracowanie i wdrożenie dokumentacji działań edukacyjnych.

Prowadzenie prac badawczych w celu podnoszenia poziomu edukacji (doskonalenie i dobór metod nauczania).

Analiza liczby i kwalifikacji pielęgniarek zatrudnionych w oddziałach i poradniach diabetologicznych w poszczególnych województwach i w skali kraju.

Opracowanie świadczeń w obszarze pielęgniarstwa diabetologicznego dla potrzeb koszyka świadczeń gwarantowanych.

Opracowanie założeń polityki zdrowotnej w zakresie prewencji i leczenia cukrzycy dla pielęgniarstwa.

Opracowanie wymagań dotyczących personelu w obszarze pielęgniarstwa diabetologicznego.

Analiza kształcenia podyplomowego w obszarze dziedziny pielęgniarstwa diabetologicznego.

Co bardzo ważne - jak czytamy w najnowszym raporcie IDF Policy Puzzle, istnienie w krajowych systemach ochrony zdrowia pielęgniarskiej specjalizacji diabetologicznej jest traktowane jako ważny wyznacznik dobrego zarządzania leczeniem cukrzycy.

Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum