RPO do TK: przepis o ubezwłasnowolnieniu odwołuje się do inwektyw a nie do terminów medycznych

Autor: PAP/Rynek Zdrowia • • 16 stycznia 2019 18:54

Ubezwłasnowolnienie całkowite jest niezgodne z zasadami godności i wolności człowieka oraz poszanowania życia prywatnego oraz rodzinnego i powinno zostać uznane za niekonstytucyjne - napisał Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) Adam Bodnar w stanowisku dla Trybunału Konstytucyjnego (TK).

RPO do TK: przepis o ubezwłasnowolnieniu odwołuje się do inwektyw a nie do terminów medycznych
RPO Adam Bodnar przypomniał, że ubezwłasnowolnienie całkowite oznacza zupełne pozbawienie danej osoby zdolności do czynności prawnych, czynności te podejmuje zamiast niej opiekun. Fot. archiwum

Zdaniem Rzecznika zakwestionowany przez niego przepis posługuje się przestarzałymi terminami - "choroba psychiczna" i "niedorozwój umysłowy", nie ma zaś w nim odwołań do współczesnych terminów, np. "niepełnosprawności intelektualnej".

"Dalsza obecność w przepisach terminów, funkcjonujących obecnie nie jako terminy medyczne, lecz jedynie jako inwektywy, narusza godność nie tylko tych obywateli, których dotyczy wniosek o ich ubezwłasnowolnienie, lecz także wszystkich osób, dotkniętych przypadłościami niepełnosprawności intelektualnej czy psychicznej" - zaznaczył RPO.

Jeszcze we wrześniu zeszłego roku RPO przyłączył się do sprawy skargi konstytucyjnej dotyczącej przepisu Kodeksu cywilnego mówiącego o ubezwłasnowolnieniu całkowitym. "Osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem" - głosi ta regulacja.

Skarga została złożona w TK w lutym 2017 r. w imieniu kobiety, wobec której warszawski sąd okręgowy w 2016 r. orzekł całkowite ubezwłasnowolnienie. "Rzecznik od dawna uważa, że instytucja ubezwłasnowolnienia powinna zostać zniesiona i zastąpiona systemem wspieranego podejmowania decyzji. Domaga się także tego samo środowisko osób z niepełnosprawnościami" - zaznaczono w środowym komunikacie RPO informującym o złożonym stanowisku w tej sprawie.

RPO przypomniał, że ubezwłasnowolnienie całkowite oznacza zupełne pozbawienie danej osoby zdolności do czynności prawnych, czynności te podejmuje zamiast niej opiekun. Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie może działać w obrocie gospodarczym i prawnym, wszelkie jej działania wymagają pośrednictwa opiekuna ustanowionego przez sąd.

Konsekwencje ubezwłasnowolnienia całkowitego to m.in.: niemożność zawarcia małżeństwa, niemożność uznania swego ojcostwa lub wytoczenia samodzielnie powództwa o ustalenie albo zaprzeczenie ojcostwa lub macierzyństwa, niemożność sprawowania władzy rodzicielskiej, niemożność nawiązania stosunku pracy, brak czynnego i biernego prawa wyborczego oraz udziału w referendach, niemożność sporządzenia i odwołania testamentu.

Jak zaznaczył RPO, może być jednak tak, że osoby z niepełnosprawnością intelektualną i z zaburzeniami psychicznymi czy niepełnosprawnością psychiczną nie mogą świadomie podjąć decyzji w niektórych sferach - np. zakup czy sprzedaż nieruchomości, przyjęcie czy odrzucenie spadku, wzięcie kredytu, ale w innych sferach mogą świadomie działać i wyrażać swą wolę - np. zawarcie małżeństwa, podjęcie zatrudnienia, wypłata pensji czy renty. "Całkowite odebranie osobie prawa do wszelkich decyzji to fundamentalne naruszenie jej godności" - podkreślił Rzecznik.

Ponadto - jak dodał - brak chętnych na opiekunów powoduje wyznaczanie ich wbrew woli kandydatów. Chodzi np. o pracownika domu pomocy społecznej, w którym przebywa osoba ubezwłasnowolniona, wyznaczanego "z łapanki". Nie sprzyja to należytemu wywiązywaniu się opiekunów z ich obowiązków" - zaznaczył RPO powołując się na doświadczenia z badanych spraw.

Jak nadmienił RPO, kwestia podniesiona w skardze konstytucyjnej jest istotna tym bardziej, iż w Polsce ubezwłasnowolnionych całkowicie jest około 90 tys. osób, a liczba ta stale rośnie.

TK na razie nie wyznaczył terminu rozpoznania tej sprawy. 

PAP - Marcin Jabłoński

Dowiedz się więcej na temat:
Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum