Odszkodowanie po szczepieniu na COVID-19. Kiedy odpowiada ubezpieczyciel? Wyjaśnia radca prawny

Autor: oprac. KM • Źródło: materiały prasowe11 czerwca 2021 11:40

Odszkodowanie po szczepieniu na COVID-19. Kiedy za powstałe szkody odpowiada ubezpieczyciel? Radca prawny Jakub Kowalski rozwiewa wątpliwości.

Odszkodowanie po szczepieniu na COVID-19. Kiedy odpowiada ubezpieczyciel? Wyjaśnia radca prawny
W rozumieniu ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty zaszczepienie przeciw COVID-19 nie jest eksperymentem medycznym. Fot. Shutterstock
  • Ubezpieczenie obowiązkowe podmiotów wykonujących działalność leczniczą obejmuje zarówno szkody wywołane umyślnie, jak i te wynikające z rażącego niedbalstwa
  • Przyczyna po stronie pacjenta - czy to w wyniku zatajenia braku kwalifikacji do szczepień, czy jego uwarunkowań chorobowych - nie stanowi podstawy do wypłaty ubezpieczenia
  • Podawanie szczepionki przeciwko COVID-19, jako produktu leczniczego dopuszczonego do obrotu na terenie UE nie spełnia kryteriów uznania za eksperyment leczniczy w rozumieniu ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty

Do tej pory w Polsce wykonano już ponad 22 miliony szczepień przeciwko COVID-19, z czego w pełni zaszczepionych jest już przeszło 9 milionów Polaków. Z punktu widzenia prawa, szczepienie jest świadczeniem zdrowotnym, udzielanym przez podmioty wykonujące działalność leczniczą, po uprzednim dokonaniu kwalifikacji do szczepienia.

Szczepienie przeciwko COVID-19. W jakich przypadkach pacjentowi należy się odszkodowanie?

 

Jak w przypadku każdego świadczenia zdrowotnego, dla pacjenta istnieje ryzyko powstania szkód będących jego następstwem. W jakich przypadkach pacjentowi należy się odszkodowanie? Czy szczepienie przeciwko COVID-19 jest kwalifikowane jako eksperyment medyczny? Wątpliwości rozwiewa radca prawny Jakub Kowalski, wspólnik MGM Kancelarii Radców Prawnych Mirosławski Galos Mozes w Sosnowcu.

Wszystkie podmioty wykonujące działalność leczniczą są na mocy art. 25 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej zobowiązane do ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej. Szczegóły tego ubezpieczenia reguluje rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29 kwietnia 2019 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podmiotu wykonującego działalność leczniczą. Odpowiadając na pytanie o odpowiedzialność ubezpieczyciela podmiotu wykonującego szczepienia należy rozróżnić dwie sytuacje – nienależytego oraz należytego wykonania świadczenia zdrowotnego.

Odpowiedzialność w wyniku zaniechania podmiotu udzielającego świadczenie

W pierwszej, negatywne następstwa dla pacjenta są wynikiem działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczenie. Może to polegać zarówno na niedochowaniu należytej staranności przy zbieraniu wywiadu przed szczepieniem i dokonania kwalifikacji do szczepienia osoby, która nie powinna zostać zakwalifikowana, jak i na błędzie w toku samego podania szczepionki (np. w postaci uszkodzenia nerwu w wyniku niefortunnego wkłucia czy też w razie błędnego przygotowania szczepionki, skutkującego podaniem zwielokrotnionej jej dawki).

Z punktu widzenia odpowiedzialności cywilnej podmiotu leczniczego (a w konsekwencji z punktu widzenia odpowiedzialności ubezpieczyciela) nie ma znaczenia, czy szkodę wywołało działanie nieumyślne czy też umyślne, oraz to, jaki był „ciężar gatunkowy” uchybienia nieumyślnego. Ubezpieczenie obowiązkowe podmiotów wykonujących działalność leczniczą obejmuje zarówno szkody wywołane umyślnie, jak i te wynikające z rażącego niedbalstwa.

Ubezpieczenie nie obejmuje natomiast szkód wyrządzonych po utracie przez podmiot uprawnień do prowadzenia działalności leczniczej, szkód na mieniu oraz polegających na zapłacie kar umownych, jak również szkód powstałych w skutek działań wojennych, stanu wojennego, rozruchów i zamieszek, a także aktów terroru. Co ważne, wyłączenie w żaden sposób nie obejmuje także stanu epidemii, stanu wyjątkowego czy stanu klęski żywiołowej. W tej sytuacji (z zastrzeżeniem wskazanych powyżej wyjątków) ubezpieczyciel ponosić będzie odpowiedzialność za szkody jakich dozna pacjent.

Wina po stronie pacjenta a odpowiedzialność podmiotu

W drugiej sytuacji, negatywne następstwa dla pacjenta mogą wystąpić mimo dochowania należytej staranności przez podmiot leczniczy. W tym kontekście, podłoże konsekwencji może tkwić albo we właściwościach produktu leczniczego, albo po stronie samego pacjenta.

Przyczyna leżąca po stronie pacjenta może być zarówno zawiniona (np. gdy pacjent zatai okoliczności, które mogły spowodować odmowę kwalifikacji do szczepienia, lub poruszy się podczas samego szczepienia w taki sposób, że spowoduje to nieprawidłowe wkłucie), jak i nieumyślna.

Przyczyna po stronie pacjenta wystąpi również, gdy pacjentowi nie można przypisać żadnej winy, a negatywne konsekwencje wynikają z uwarunkowań dotyczących organizmu danego pacjenta (np. istnienie choroby czy alergii, z której pacjent nie zdawał sobie sprawy). W tej sytuacji, zakład ubezpieczeń nie będzie ponosił odpowiedzialności za szkody jakich dozna pacjent.

Kto odpowiada za wadliwy produkt leczniczy?

Z przyczyną tkwiącą w produkcie leczniczym będziemy mieć do czynienia przykładowo, gdy szkoda powstała w wyniku zanieczyszczenia produktu leczniczego, albo gdy w opakowaniu tego produktu znalazła się niewłaściwa substancja lub w niewłaściwej dawce.

Odpowiedzialność za szkody, które wynikną pomimo należytego udzielenia świadczenia zdrowotnego, a będą związane z samym produktem leczniczym, może ponosić podmiot, który wprowadza produkt leczniczy do obrotu. Prawo wskazuje, że jest to odpowiedzialność między innymi na podstawie przepisów dotyczących odpowiedzialności za produkt (art. 35a § 1 prawa farmaceutycznego). W przypadku szczepionek na COVID-19 nie zachodzą podstawy wyłączenia tej odpowiedzialności opisane w prawie farmaceutycznym.

Czy według polskiego prawa szczepionki przeciwko COVID-19 są eksperymentem leczniczym?

Odrębnie należy omówić kwestię pojawiających się często w przestrzeni publicznej twierdzeń, jakoby szczepienia przeciwko COVID-19 miały charakter eksperymentalny i ewentualnego wpływu takiej okoliczności na odpowiedzialność ubezpieczyciela.

Twierdzenia te opierają się zapewne na założeniu, że skoro dla eksperymentów leczniczych przewidziane przez ustawodawcę zostały odrębne ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, to wyłączają one odpowiedzialność w ramach ubezpieczenia „podstawowego” podmiotów wykonujących działalność leczniczą. Przepisy ustawy o działalności leczniczej i przywołanego rozporządzenia Ministra Finansów nie dają podstaw do takich twierdzeń. Należy wskazać, że ubezpieczenia związane z eksperymentem leczniczym mają charakter akcesoryjny a nie konkurencyjny wobec ubezpieczenia „podstawowego” podmiotów wykonujących działalność leczniczą.

Niezależnie od tego, musimy podkreślić, że podawanie szczepionki przeciwko COVID-19, jako produktu leczniczego dopuszczonego do obrotu na terenie UE (niezależnie od tego w jakiej procedurze to nastąpiło) nie spełnia kryteriów uznania za eksperyment leczniczy w rozumieniu ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Nie jest to także badanie kliniczne w rozumieniu prawa farmaceutycznego. Na ocenę tę nie ma żadnego wpływu ewentualne trwanie badań klinicznych na terenie innych państw świata, dotyczących tych samych produktów leczniczych.

Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum