Wiemy jak skutecznie zapobiegać otyłości i leczyć ją u dzieci. Dlaczego tego nie robimy?

Autor: Wojciech Kuta • Źródło: Rynek Zdrowia18 grudnia 2021 08:02

Nadwaga lub otyłość dotyczy już co trzeciego polskiego dziecka w wieku szkolnym. Problem narasta, a dotychczasowe próby jego rozwiązania okazują się nieskutecznie. Specjaliści wiedzą, jak zapobiegać otyłości u najmłodszych i ją leczyć, ale droga do szerokiego wprowadzenia skutecznych metod w tym zakresie nadal jest długa i wyboista.

Nadwaga i otyłość u dzieci staje się alarmującym problemem zdrowotnym FOT. PAP
  • Kompleksowy model prewencji i leczenia otyłości u dzieci powinien obejmować trzy poziomy: podstawowej opieki zdrowotnej, poradnictwa specjalistycznego i interdyscyplinarnych ośrodków wysokospecjalistycznych - wylicza pediatra dr hab. Michał Brzeziński
  • Realizacja takiego programu kosztowałaby około 530 mln zł rocznie - szacują eksperci
  • Wiemy o 1 mld zł z tzw. podatku cukrowego. Wydaje się więc, że to właśnie może stanowić jedno ze źródeł finansowania tego kompleksowego modelu walki z otyłością wśród najmłodszych mieszkańców Polski - wskazują specjaliści

Otyłość dzieci i młodzieży w Polsce. Dane są już alarmujące

Według danych gromadzonych przez ośrodki medyczne, w tym Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka oraz Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego w Warszawie nadwaga lub otyłość dotyczy w Polsce już prawie 11 proc. (10,8) dzieci w wieku do 6. roku życia. Natomiast odsetek osób z nadwagą lub otyłością w grupie wiekowej 6-18 lat sięga aż 29,1 proc.

Z kolei w swoim najnowszym raporcie Najwyższa Izba Kontroli przytacza dane Instytutu Żywienia i Żywności z 2018 r., z których wynika, że polskie dzieci są zaliczane do najszybciej tyjących w Europie. W latach 70. ubiegłego wieku nadmierną masę ciała notowano w Polsce u mniej niż 10 proc. uczniów, podczas gdy w ostatnich latach już u ponad 22 proc. Z kolei z raportów opracowanych na zlecenie ministra zdrowia wynika, że w 2018 r. nadwagę miało nawet 30,5 proc., dzieci w wieku szkolnym.

Czytaj też: Miażdżący raport NIK o otyłości dzieci. Rok w kolejce do poradni, nierzetelne dane, brak profilaktyki

Przyczyny nadwagi i otyłości. Problemy zaczynają się w okresie prenatalnym

Eksperci zwracają uwagę, że główne przyczyny nadwagi oraz otyłości dzieci i młodzieży tkwią już w okresie prenatalnym.

- Te prenatalne przyczyny poważnych problemów z nadmierną masą ciała ciągną się przez całe nasze życie, aż do przekazania ich kolejnemu pokoleniu. Dlatego, skupiając się w naszych działaniach na małym dziecku, nie zapominamy też o jego mamie, której zachowania, w tym m.in. dieta, w istotnym stopniu decyduje, czy dziecko będzie miało nadwagę lub otyłość - zaznacza dr hab. Michał Brzeziński, pediatra z Zakładu Zdrowia Publicznego i Medycyny Społecznej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, współautor kompleksowego modelu wczesnego wykrywania oraz leczenia nadwagi i otyłości w populacji dzieci i młodzieży*.

Jak wskazuje w swojej pracy prof. Zbigniew Kułaga, kierownik Zakładu Zdrowia Publicznego Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie, cykl przenoszenia nadwagi i otyłości między pokoleniami, obejmuje, między innymi poniższe czynniki ryzyka:

  • Duża masa urodzeniowa przyszłej matki
  • Zmniejszona aktywność fizyczna w ciąży
  • Duża ilość kalorii, tłuszczów trans i prostych węglowodanów w diecie
  • Podwyższona glikemia u ciężarnej (cukrzyca)
  • Cesarskie cięcie
  • Sztuczne karmienie
  • Leczenie antybiotykiem o szerokim spektrum działania
  • Krótki sen dziecka

Kompleksowy model prewencji i leczenia otyłości u dzieci. Symulacja kosztów

Jak podkreśla dr hab. Michał Brzeziński, kompleksowy model prewencji i leczenia otyłości u dzieci powinien obejmować trzy poziomy:

  1. Poziom podstawowej opieki zdrowotnej, w tym: screening, wczesną identyfikację problemu oraz interwencję bahawioralną (wpływającą na zachowania prozdrowotne) na poziomie poradni POZ, a także wsparcie rodziców/kobiet ciężarnych
  2. Poziom poradnictwa specjalistycznego (długofalowe bahawioralne wsparcie rodzin i dzieci z nadwagą i otyłością)
  3. Poziom ośrodka wysokospecjalistycznego, obejmującego, m.in.: interwencję farmakologiczną, bariatryczną, leczenie powikłań otyłości.

- Pierwszy z wymienionych poziomów dotyczyć powinen wsparcia dla kobiet ciężarnych oraz rodzin dzieci w wieku do 3 lat - realizowanego przez lekarza i położną POZ, a także przez dietetyka lub edukatora. Zakładamy, że ten poziom obejmie: minimum 3 wizyty w okresie ciąży oraz co najmniej 3 wizyty w ciągu 1. roku życia dzieci oraz po 1-2 wizyt w 2. i 3. roku życia dziecka - informuje dr hab. Michał Brzeziński.

Dodaje, że - według przybliżonych szacunków - maksymalny roczny koszt wymienionych interwencji w skali całego kraju (przy objęciu programem 100 proc. docelowej populacji) wniósłby ok. 370 mln zł.

Podstawowa opieka zdrowotna i co dalej?

Poziom drugi projektowanego programu (specjalistyczne interwencje bahawioralne) to - według założeń autorów tego modelu - między innymi:

  • Wielospecjalistyczne poradnie, m.in. oferujące wsparcie ze strony: lekarza, dietetyka, psychologa, specjalisty w zakresie aktywności fizycznej
  • Co najmniej 12 miesięcy opieki (w tym minimum 4 wizyty - maksymalnie dwa cykle po 2 lata)

Szacowany koszt rocznego funkcjonowania 170 poradni specjalistycznych to około 120 mln zł.

Kluczowe wyzwania/problemy w zakresie realizacji takiego skutecznego programu prewencji i leczenia nadwagi i otyłości u dzieci to: braki kadrowe; konieczność opisania jednolitych procedur i wypracowania standaryzacji świadczeń; potrzeba oceny efektów programu; konieczność dokładanego określenia miejsca takiego modelu w systemie placówek AOS, POZ, a także szpitali.

Trzeci poziom modelu prewencji i leczenia otyłości u dzieci dotyczyć ma działań w ramach ośrodków wysokospecjalistycznych. - Interdyscyplinarne zespoły w tych ośrodkach byłyby odpowiedzialne za budowanie wsparcia dla pacjentów z II i III stopniem otyłości oraz leczenie jej powikłań, a także chorób towarzyszących. Pacjenci w tych placówkach powinni mieć dostęp zarówno do metod behawioralnych, jak i farmakologicznych oraz chirurgicznych - wymienia dr hab. Michał Brzeziński.

Autorzy programu wskazują, że w Polsce powinno działać 12-16 takich wysokospecjalistycznych ośrodków leczenia dzieci z otyłością II i III stopnia oraz 5 chirurgicznych. Roczny koszt działania 12 zachowawczych ośrodków szacowany jest na 29 mln zł, natomiast koszty zabiegów bariatrycznych to około 6 mln zł w ciągu roku.

Czytaj też: Otyłość. Rusza pilotaż leczenia otyłości olbrzymiej KOS-BAR. Przypominamy zasady. LISTA

Finansowanie, czyli skąd wziąć pieniądze na realizację takiego programu?

- Przedstawiona symulacja kosztów ma na razie charakter przybliżonych szacunków, opartych przede wszystkim o nasze chęci i założenia, a nie realne możliwości - zaznaczył ekspert. - Z drugiej strony wiemy o 1 mld zł z tzw. podatku cukrowego. Wydaje się więc, że to właśnie może stanowić jedno ze źródeł finansowania kompleksowego modelu prewencji oraz leczenia otyłości wśród dzieci - podsumował dr hab. Michał Brzeziński.

Przypomnijmy, że we wspomnianym raporcie kontrolerzy NIK - sprawdzający efekty walki z otyłością dzieci i młodzieży w Polsce ( od stycznia 2018 r. do końca marca 2020 roku), w kontrolowanych placówkach POZ i AOS do redukcji masy ciała doszło odpowiednio tylko u 15 proc. i 13 proc. pacjentów do 18. roku życia, u których zdiagnozowano ten poważny problem zdrowotny.

Zdaniem kontrolerów NIK, przyczyną tak małej skuteczności leczenia były błędy diagnostyczne i przestarzałe metody terapii, a przede wszystkim brak dostępu do leczenia wynikający głównie z braku specjalistów.

* Wszystkie wypowiedzi zanotowano 15 listopada br., podczas posiedzenia Rady Naukowej Programu Cities Changing Diabetes (CCD), którego głównym celem jest zatrzymanie epidemicznego wzrostu zachorowań na cukrzycę, przede wszystkim w dużych aglomeracjach miejskich.

Czytaj też:

Co nauczyciele wiedzą o cukrzycy? Okazuje się, że naprawdę sporo. Znamy wyniki badań

Leczenie otyłości. "To najbardziej marginalizowana choroba". Rozpoznanie? "Dopiero po próchnicy zębów"

Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum