Uchodźca u lekarza POZ ze statusem bezdomnego? Medycy pytają, prawnik odpowiada

Autor: Wojciech Kuta • Źródło: Rynek Zdrowia21 marca 2022 06:00

Specustawa o pomocy obywatelom Ukrainy, którzy uciekli przed wojną, obowiązuje od 12 marca. Część jej zapisów budzi kontrowersje i wymaga sprecyzowania. Wiele pytań dotyczących interpretacji tych przepisów mają lekarze i zarządzający placówkami medycznymi.

Uchodźca u lekarza POZ ze statusem bezdomnego? Medycy pytają, prawnik odpowiada
Pacjent ukraiński w polskim gabinecie to kolejne wyzwanie dla naszego system ochrony zdrowia Fot. Shutterstock
  • Czy pacjenci z Ukrainy mają składać deklaracje w placówkach POZ? Co z pacjentem bez żadnych dokumentów? Czy jest obowiązek jego przyjęcia? Czy do wystawienia recepty refundowanej konieczny jest PESEL uchodźcy?
  • Między innymi takie pytania zadawali przedstawiciele środowiska medycznego podczas webinarium pt. "Pacjent ukraiński w gabinecie"
  • Pamiętajmy, że komunikaty NFZ dotyczące uprawnień obywateli Ukrainy do świadczeń zdrowotnych w Polsce nie stanowią powszechnego źródła prawa - zaznacza udzielający odpowiedzi mec. Maciej Gibiński

Specustawa dla uchodźców. Kto ma prawo do refundacji leczenia

12 marca br. weszła w życie (z mocą obowiązywania od 24 lutego 2022 r.) ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Specustawa przyznaje uchodźcom z Ukrainy - na tych samych zasadach, co osobom ubezpieczonym - prawo do:

  • Świadczeń zdrowotnych
  • Refundacji leków
  • Zaopatrzenia w wyroby medyczne

Prawo do świadczeń zdrowotnych w Polsce, jak dla osób ubezpieczonych obejmuje:

  • Obywateli Ukrainy, którzy bezpośrednio przekroczyli granicę polsko-ukraińską (ten przepis budzi kontrowersje i ma być poszerzony o obywateli Ukrainy, którzy przed wojną uciekli, między innymi przez Rumunię lub Słowację)
  • Nieposiadających obywatelstwa ukraińskiego małżonków obywateli Ukrainy, którzy bezpośrednio przekroczyli granicę polsko-ukraińską
  • Obywateli Ukrainy z Kartą Polaka (nie musieli przekroczyć bezpośrednio granicy Polski w Ukrainą)
  • Członków najbliższej rodziny obywateli Ukrainy z Kartą Polaka, którzy wjechali do Polski od 24 lutego 2022 roku.

Do najbliższej rodziny zaliczyć można: małżonka; wstępnych (rodzice, dziadkowie); zstępnych (dzieci, wnuki); rodzeństwo; powinowatych w tej samej linii lub stopniu (zięć, synowa, szwagier, bratowa, pasierb); osobę pozostającą w stosunku przysposobienia oraz jej małżonka; osobę pozostającą we wspólnym pożyciu.

Czego nie obejmują refundowane świadczenia dla uchodźców

Uprawnienia do świadczeń medycznych na mocy specustawy nie przysługują osobom, które przed 24 lutego 2022 r. przebywały legalnie w Polsce na podstawie zezwoleń pobytowych, miały status uchodźcy lub złożyły wniosek o uzyskanie takiego statusu. Ten przepis także wzbudza wiele kontrowersji i być może zostanie zmieniony.

Prawo do świadczeń opieki zdrowotnej dla mieszkańców Ukrainy nie obejmuje:

  • Leczenia uzdrowiskowego
  • Rehabilitacji uzdrowiskowej
  • Prawa do leczenia za granicą
  • Zwrotu środków za leczenie za granicą na podstawie tzw. dyrektywy transgranicznej

Weryfikacja uprawnień do świadczeń medycznych dla osób uprawnionych na mocy specustawy następuje od 24 lutego do 11 marca br. na podstawie każdego dokumentu, który potwierdza tożsamość, a po wejściu w życie ustawy (od 12 marca 2022 r.) dodatkowo na podstawie:

  • Specjalnego numeru PESEL nadawanego obywatelom Ukrainy
  • E-dokumentu (osoby pełnoletnie - które zarejestrują się w gminie i zostanie im nadany numer PESEL oraz założą profil zaufany - mogą aktywować e-dokument poświadczający status osoby uprawnionej)
  • Wydruku potwierdzenia utworzenia profilu zaufanego osoby uprawnionej (zawiera: imię, nazwisko i numer PESEL).

Opieka zdrowotna dla obywateli Ukrainy. Pytania, wątpliwości, odpowiedzi

Na często zadawane przez lekarzy pytania dotyczące specustawy o pomocy uchodźcom z Ukrainy, odpowiadał podczas piątkowego (18 marca) webinarium pt. „Pacjent ukraiński w gabinecie” dr n. praw. adw. Maciej Gibiński z kancelarii Centrum Doradcze Prawa Medycznego w Krakowie.

• Czy pacjenci z Ukrainy mają składać deklaracje w placówkach POZ?

Mec. Maciej Gibiński: - Jeśli chodzi o świadczenia udzielane w ramach podstawowej opieki zdrowotnej należy pamiętać, że uprawniony obywatel Ukrainy może jednorazowo - bez konieczności wypełniania deklaracji POZ - skorzystać z wizyty w dowolnej placówce podstawowej opieki zdrowotnej na terenie Polski.

Zresztą uprawnienie do takiej jednorazowej wizyty w POZ, bez składania deklaracji, ma każdy z nas. Na przykład w czasie urlopu, kiedy przebywamy poza miejscem naszego zamieszkania.

• Czy kolejna wizyta - po tej pierwszej, bez złożenia deklaracji - wymusza na placówce, żeby pobrać od pacjenta [z Ukrainy - red.] deklarację wyboru lekarza?

MG: - Zgodnie z już obowiązującymi przepisami, w takich sytuacjach deklaracja powinna być pobrana przez placówkę POZ.

Wprawdzie NFZ w swoich komunikatach wskazuje, żeby uchodźców z Ukrainy traktować w POZ jako pacjentów spoza listy, nie ma więc rozróżnienia, co do jednorazowej wizyty czy wielu wizyt. Jednak pamiętajmy, że komunikaty Narodowego Funduszu Zdrowia nie stanowią powszechnego źródła prawa. Obwiązują nas ustawy i rozporządzenia.

• Czy choremu przewiezionemu do podmiotu medycznego z punktu rejestracyjnego należy nadać status "osoby bezdomnej"?

MG: - Obecnie obowiązujące przepisy w żaden sposób nie udzielają na to pytanie jednoznacznej odpowiedzi. Chodzi oczywiście o osoby trafiające bezpośrednio do placówki medycznej z punktu rejestracyjnego i nie jest wyraźnie wskazane docelowe miejsce ich pobytu. Przepisy nie określają jeszcze, czy leczenie takiego uchodźcy można rozliczać tak, jak w przypadku bezdomnych.

Ponieważ jednak przepisy stanowią, że obywateli Ukrainy należy traktować jak obywateli polskich, byłbym skłonny nadawać pacjentom, przewożonym do podmiotu medycznego bezpośrednio z punktu rejestracyjnego, status bezdomnych.

• Czy za uchodźcę także będziemy uznawać osobę, która przebywała w Polsce kilka lat temu, a teraz, na przykład po 26 lutego znowu przyjechała do naszego kraju? Akurat mam taki przypadek z POZ, w którym pracuję.

MG: - Specustawa nic nie mówi o braku uprawnień dla osób, które przed 24 lutego wyjechały z Polski, a po wybuchu wojny na Ukrainie wróciły do naszego kraju. Jeżeli taka osoba po 24 lutego ponownie przekroczyła granicę polsko-ukraińską, kwalifikuje się tym samym do tego, żeby korzystać do przewidzianych specustawą uprawnień do świadczeń opieki zdrowotnej.

• Co z pacjentem nieposiadającym żadnych dokumentów? Czy jest obowiązek jego przyjęcia (pacjent w stanie niezagrażającym zdrowiu i życiu)? Nie mamy możliwości weryfikacji uprawnień ujętych w specustawie - co wtedy?

MG: - Osoba beż żadnych dokumentów w zasadzie nie byłaby w stanie przekroczyć granicy. Może się jednak zdarzyć, że ktoś zagubi dokumenty już na terenie Polski. Jeżeli chodzi o udzielenie takiej osobie [bez żadnych dokumentów - red.] świadczenia zdrowotnego na zasadach komercyjnych, przepisy specustawy nie wymagają konieczności potwierdzania dokumentem tożsamości takiego pacjenta.

Natomiast w przypadku świadczeń finansowanych przez NFZ mamy 3 rodzaje dokumentów potwierdzających tożsamość uchodźcy: dowód osobisty, paszport lub prawo jazdy.

Jeśli ktoś nie ma żadnego z tych dokumentów - ale jest na etapie ich wyrabiania w jednym konsulatów ukraińskich, które nadal działają w polskich miastach - istnieje możliwość udzielenia świadczenia jako osobie NN i jego rozliczenia po doniesieniu stosownego dokumentu i po zweryfikowaniu przez NFZ. Są to sytuacje wyjątkowe i mogą odbiegać od powszechnie stosowanej praktyki.

• A co z dzieckiem, którego jedynym dokumentem jest akt urodzenia?

MG: - Ponieważ sytuacja jest wyjątkowa, takie dziecko lekarz powinen przyjąć zgodnie z uprawnieniami zawartymi w specustawie, mimo że akt urodzenia jest oczywiście dokumentem bez zdjęcia.

To może zaskakujące, ale zgodnie z ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dokumentem poświadczającym tożsamość dziecka jest tylko legitymacja szkolna. Paszport dziecka nie jest dokumentem wskazanym w ustawie.

Jeżeli mamy pacjenta w wieku nie objętym obowiązkiem szkolnym (a więc nie mającego legitymacji szkolnej) wówczas tożsamość tej osoby potwierdza opiekun prawny dziecka, czyli przedstawiciel ustawowy, który przychodzi do placówki zdrowotnej z małym pacjentem. Pamiętajmy też, że także książeczka zdrowia nie jest dokumentem poświadczającym tożsamość dziecka.

• Czy do wystawienia recepty refundowanej konieczny jest numer PESEL pacjenta z Ukrainy?

MG: - Zgodnie ze specustawą, weryfikacja uprawnień do świadczeń medycznych następowała od 24 lutego do 11 marca br. na podstawie każdego dokumentu potwierdzającego tożsamość. Po 12 marca podstawą tej weryfikacji może być nie tylko PESEL, ale też, np. wydruk potwierdzenia utworzenia profilu zaufanego osoby uprawnionej (zawiera: imię, nazwisko i numer PESEL).

Nie musimy więc wpisywać na receptach refundowanych numeru PESEL obywateli Ukrainy, jeśli ten numer nie został im jeszcze nadany.

• Czy w przypadku świadczeń odpłatnych możemy odmówić pacjentowi pomocy ze względu na barierę językową i brak możliwości porozumienia, jeśli odmowa takiej pomocy nie wiąże się z narażeniem życia i zdrowia?

MG: - W takich sytuacjach, jeżeli lekarze mają jakiekolwiek tego rodzaju obawy - a nie zachodzi konieczność udzielenia pomocy medycznej (np. w przypadku zagrożenia życia) - sugerowałbym nie udzielać świadczeń odpłatnych. Świadczeniodawcy w takich okolicznościach nie mają ustawowego obowiązku zagwarantowania tłumacza.

Chodzi więc o sytuacje, w których nie jesteśmy w stanie porozumieć się z pacjentem w jego języku, a także pobrać od niego świadomej zgody na leczenie. Wówczas odstąpienie od udzielenia świadczenia jest bezpieczniejsze zarówno dla lekarza, jak i pacjenta, w myśl zasady: po pierwsze nie szkodzić.

Wypowiedzi pochodzą z webinarium pt. "Pacjent ukraiński w gabinecie" (18 marca 2022 r.). Głównym organizatorem wydarzenia był MEDchart, twórca oprogramowania medycznego.

Dowiedz się więcej na temat:
Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum