Opieka długoterminowa w Polsce leży. Mapa potrzeb zdrowotnych nie zostawia złudzeń

Autor: Wojciech Kuta • Źródło: Rynek Zdrowia01 września 2021 18:00

Zapotrzebowanie na świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze związane ze starzeniem się społeczeństwa rośnie. Tymczasem opieka długoterminowa w Polsce funkcjonuje fatalnie. Mapa potrzeb zdrowotnych zostawia złudzeń

Opieka długoterminowa w Polsce jest w zapaści? Fot. AdobeStock
  • Polska ma najniższy wśród krajów OECD wskaźnik udziału osób w wieku od 65 lat wzwyż objętych opieką długoterminową - czytamy w mapie potrzeb zdrowotnych na lata 2022-2026
  • W porównaniu do innych krajów OECD Polska ma także jeden z najniższych wskaźników liczby łóżek w opiece długoterminowej na 1000 mieszkańców w wieku ponad 65 lat (11,9)
  • To aż ponad 4-krotnie mniej niż średnio w 33 badanych krajach!

Opieka długoterminowa w Polsce, czyli problem goni problem

Problemy trapiące nasz system opieki długoterminowej precyzyjnie wypunktowała najnowsza edycja „Mapy potrzeb zdrowotnych” na lata 2022-2026. W liczącym ponad 1 tys. stron dokumencie, opracowanym przez Ministerstwo Zdrowia, czytamy, między innymi, że w Polsce:

  • Brakuje wystarczającej liczby personelu świadczącego usługi medyczne i pielęgnacyjno-opiekuńcze
  • Występuje też niedobór wykwalifikowanych opiekunów osób starszych i osób z niepełnosprawnościami
  • Problemem są długie kolejki do świadczeń opieki długoterminowej ze względu na ograniczoną liczbę miejsc w zakładach opiekuńczych i ich nierównomierne rozmieszczenie.

Polska ma najniższy wśród krajów OECD wskaźnik udziału osób w wieku od 65 lat wzwyż objętych opieką długoterminową (0,9%). Wartość ta jest ponad dziesięciokrotnie niższa niż średnia w 25 krajach OECD (10,8%). Największa część społeczeństwa w wieku od 65 lat została objęta opieką długoterminową w Szwajcarii i Izraelu (odpowiednio 22,4% i 20,2%).

W porównaniu do innych krajów OECD Polska ma również jeden z najniższych wskaźników liczby łóżek w opiece długoterminowej na 1000 mieszkańców w wieku ponad 65 lat (11,9). To ponad 4-krotnie mniej niż średnio w 33 badanych krajach. Gorzej wypadają tylko Grecja (4,5) i Turcja (8,7). Najwyższą wartość tego wskaźnika odnotowano w Luksemburgu (82,8) i Holandii (76,4).

W Polsce Istnieje duże zróżnicowanie w liczbie pacjentów korzystających ze świadczeń zdrowotnych w ramach opieki długoterminowej między województwami. W woj. pomorskim leczonych było jedynie 156 pacjentów na 100 tys. ludności, a w województwie opolskim - 456!

Szybko przybywa emerytów, osób przewlekle chorych i niesamodzielnych

Tymczasem problem staje się coraz bardziej poważny. W 2019 r. odsetek osób w wieku ponad 65 lat wyniósł w Polsce 18,1% w ogólnej liczbie ludności. Według prognoz GUS udział tej grupy wiekowej wzrośnie w 2030 r. do 23,3%, a do 2050 r. udział osób w wieku emerytalnym zwiększy się do 40%.

Jak z zaznacza prezes Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym” Magdalena Osińska-Kurzywilk, już dziś w Polsce jest 1 milion osób przewlekle chorych niezdolnych do samodzielnego życia, często obłożnie chorych, nieopuszczających łóżek, które potrzebują pomocy praktycznie w każdej czynności życiowej.

Sprawdź: Ministerstwo Zdrowia przedstawiło mapy potrzeb zdrowotnych. Co zawierają?

Jak (nie)działa opieka długoterminowa w Polsce

Przypomnijmy, że część świadczeń opieki długoterminowej w Polsce udzielana jest w ramach składki zdrowotnej - stacjonarne lub w warunkach domowych. To świadczenia pielęgnacyjno-opiekuńcze oraz paliatywno-hospicyjne.

Druga część tego systemu finansowana jest z naszych podatków w ramach opieki społecznej. To m.in. działalność domów opieki społecznej czy powstające od kilku lat dzienne domy opieki medycznej (DDOM) - najpierw finansowane ze środków unijnych, a obecnie utrzymywane przez samorządy.

Na opiekę długoterminową w naszym kraju przeznacza się 0,5 proc. PKB, podczas gdy średnia w Unii Europejskiej sięga 1,6 proc. 22 proc. osób po 75. rok życia w naszym kraju ma poważne trudności z samodzielnym wykonywaniem codziennych czynności.

- Aż ok. 90 proc. rodzin w Polsce opiekuje się swoimi seniorami. Dla nieformalnych opiekunów osób starszych i niesamodzielnych brakuje wsparcia - przypomina Beata Stepanow, wiceprezes Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym”.

Stawka 30,08 zł za pielęgniarską domową opiekę to fikcja

Mariola Łodzińska, wiceprezes Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych wskazywała podczas czerwcowego VI Kongresu Wyzwań Zdrowotnych, że w polskim systemie bardzo brakuje pozaszpitalnych form opieki długoterminowej.

- Obłożenie Zakładów Opiekuńczo-Leczniczych czy Zakładów Pielęgnacyjno-Opiekuńczych jest zazwyczaj 100-procentowe. Dlatego należy wspierać i rozwijać opiekę domową, która w sumie jest najtańszą formą opieki długoterminowej. Pacjent w środowisku domowym czuje się najbardziej bezpiecznie - zaznacza Mariola Łodzińska.

- Niestety, bazowej stawki za pielęgniarską domową opiekę długoterminową nie podnoszono w Polsce od 2013 roku i wciąż wynosi 30,08 zł. Wielokrotnie zwracaliśmy się do ministra zdrowia o zwiększenie tej stawki. Otrzymaliśmy odpowiedź, że prace nad zmianą wyceny tych świadczeń zostały wstrzymane - informuje wiceprezes NRPiP.

- Bazowa stawka za pielęgniarską opiekę długoterminową domową wynosi 30,08 zł, ale rzeczywistość jest zupełnie inna. Żaden oddział NFZ nie płaci za osobodzień takiej stawki, chyba że są to jakieś wyjątkowe placówki. Większość dostaje 25 zł, 26 zł, 27 zł za osobodzień. Wszyscy myślą ze opieka długoterminowa jest tania i pielęgniarki mogą te świadczenia wykonywać za darmo - irytuje się na naszym redakcyjnym forum jednak z czytelniczek portalu Rynek Zdrowia.

Nowe zasady wynagrodzeń w ochronie dobijają opiekę długoterminową?

Na inny problem związany z finansowaniem opieki długoterminowej zwraca uwagę prezes Magdalena Osińska-Kurzywilk.

- Ustawa o zmianie ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych póki co niczego nie uprościła i nie uporządkowała - uważa prezes Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym”.

- Zmiana poziomu minimalnych wynagrodzeń jest faktem i dla opieki długoterminowej oznacza dodatkowe koszty, czy to się nam podoba czy nie. A brak realnej wyceny świadczeń powoduje, że zamiast więcej, mamy jeszcze mniej - dodaje Magdalena Osińska-Kurzywilk.

Jej zdaniem wzrost wynagrodzeń, nawet jeżeli jego poziom jest krytykowany przez poszczególne środowiska medyczne, jeszcze bardziej dociąży sektor opieki długoterminowej w Polsce. - Dlatego jak najszybsze, ponowne oszacowanie kosztów świadczeń w opiece długoterminowej jest absolutną koniecznością, jeżeli nie chcemy jeszcze bardziej pogłębić kryzysu, w jakim znajduje się ona od wielu lat - podsumowuje prezes Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym”.

Mapa potrzeb zdrowotnych - rekomendowane kierunki działań

„Mapa potrzeb zdrowotnych” przygotowana przez resort zdrowia rekomenduje działania naprawcze mające usprawnić opiekę długoterminową w Polsce, w tym, między innymi:

  • Wyrównanie różnic w dostępie do opieki długoterminowej w województwach o niższej niżśrednia w kraju liczbie osób objętych tą opieką na 100 tys. mieszkańców
  • Zapewnienie w poszczególnych województwach adekwatnego do potrzeb dostępu do opieki długoterminowej domowej i stacjonarnej dla ludności powyżej 65. roku życia
  • Zwiększenie udziału formalnej opieki zdrowotnej świadczonej blisko miejsca zamieszkania pacjenta względem opieki instytucjonalnej poprzez wzrost liczby świadczeń udzielanych w warunkach domowych lub dziennych
  • Rozwijanie form dziennej opieki długoterminowej, np. poprzez włączenie świadczeń opieki zdrowotnej realizowanej w DDOM do systemu świadczeń gwarantowanych w ramach opieki długoterminowej
  • • Zwiększenie dostępności nowoczesnych form usług z zakresu telemedycyny, teleopieki oraz e-Zdrowia w szczególności dla osób starszych i innych osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu
  • • Stworzenie wielokierunkowych form wsparcia i pomocy dla nieformalnych opiekunów  osób niesamodzielnych, m.in. poprzez działania informacyjne i edukacyjne.

Czytaj też:

"Nie zostawiaj dziadka w szpitalu". Ale co w zamian? Opieka długoterminowa w Polsce jest niewydolna

Opieka długoterminowa w Polsce jest w zapaści. Aż 90 proc. rodzin opiekuje się swoimi seniorami, bo alternatywy brak

Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum