Miażdżący raport NIK o otyłości dzieci. Rok w kolejce do poradni, nierzetelne dane, brak profilaktyki

Autor: oprac. IB • Źródło: NIK, Rynek Zdrowia17 grudnia 2021 15:10

Działania podejmowane przez kolejnych ministrów zdrowia nie tylko nie doprowadziły do spadku, ale nawet do zahamowania narastającego problemu nadwagi i otyłości u dzieci - wskazuje Najwyższa Izba Kontroli. Kontrola NIK objęła 24 placówki POZ oraz 8 placówek AOS w dziewięciu województwach.

Problem nadwagi i otyłości dzieci narasta. Na przyjęcie do lekarza trzeba czekać rok Fot. AdobeStock
  • Działania podejmowane przez kolejnych ministrów zdrowia nie doprowadziły do spadku, a nawet do zahamowania problemu nadwagi i otyłości u dzieci - ocenia NIK w raporcie pokontrolnym
  • Kontrola objęła Ministerstwo Zdrowia, 24 placówki Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ) oraz 8 placówek Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej (AOS) w dziewięciu województwach i dotyczyła okresu od stycznia 2018 r. do końca marca 2020 r
  • Ponad połowa kontrolowanych placówek POZ na zapobieganie otyłości i nadwadze nie wydała nawet złotówki
  • Dane, które przekazywały badane placówki POZ do Ministerstwa Zdrowia były niezgodne ze stanem faktycznym i nierzetelne, co oznacza, że nie jest znana prawdziwa skala problemu otyłości dzieci
  • Problemem jest również leczenie zaburzeń metabolicznych wynikających z otyłości. Na wizytę w poradni endokrynologii dziecięcej można czekać nawet rok

Miażdżący raport NIK o otyłości dzieci

NIK objęła kontrolą Ministerstwo Zdrowia, 24 placówki Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ) oraz 8 placówek Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej (AOS) w dziewięciu województwach:

  • Kujawsko-Pomorskim,
  • Lubelskim,
  • Lubuskim,
  • Opolskim,
  • Podkarpackim,
  • Pomorskim,
  • Śląskim,
  • Świętokrzyskim,
  • Warmińsko-Mazurskim

Kontrolerzy NIK badali okres od stycznia 2018 r. do końca marca 2020 roku.

Profilaktyka. "Połowa kontrolowanych placówek POZ nie wydała nawet złotówki"

W tym czasie, według ustaleń NIK, w kontrolowanych placówkach POZ i AOS do redukcji masy ciała doszło odpowiednio u 15 proc. i 13 proc. pacjentów do 18. roku życia, u których zdiagnozowano problem.

Zdaniem kontrolerów Izby, przyczyną tak małej skuteczności leczenia były błędy diagnostyczne i przestarzałe metody terapii, ale przede wszystkim brak dostępu do leczenia wynikający głównie z braku specjalistów.

Jak wynika z ustaleń NIK, w badanym okresie ponad połowa kontrolowanych placówek POZ na zapobieganie otyłości i nadwadze nie wydała nawet złotówki, a profilaktyka polegała głównie na udzielaniu ustnych pouczeń i przekazywaniu materiałów promocyjnych przygotowanych przez firmy farmaceutyczne. W sumie w kontrolowanych placówkach wydatki na profilaktykę wyniosły w okresie objętym kontrolą nieco ponad 1 mln zł, a to 0,23 proc. kwoty stawek kapitacyjnych.

Badania bilansowe. "O 30 proc. dzieci mniej niż kilka lat temu"

Działania profilaktyczno- edukacyjne w tym zakresie są zatem zaniedbywane na rzecz tzw. medycyny naprawczej - działań podejmowanych w chwili zgłoszenia się pacjenta z poważnym problemem zdrowotnym.

Z kolei obowiązkowymi badaniami bilansowymi, będącymi głównym źródłem informacji o stanie zdrowia, umożliwiającymi także wczesne wykrywanie nadwagi albo otyłości, objęto w 2018 r. i 2019 r. tylko nieco ponad 60 proc. dzieci i młodzieży, podczas gdy jeszcze w 2013 r. nawet 90 proc.

Tymczasem według danych Instytutu Żywienia i Żywności z 2018 r. polskie dzieci są zaliczane do najszybciej tyjących w Europie. W latach 70. ub. wieku nadmierną masę ciała notowano w Polsce u mniej niż 10% uczniów, podczas gdy w ostatnich latach u ponad 22%. Z kolei z raportów opracowanych na zlecenie ministra zdrowia wynika, że w 2018 r. nadwagę miało nawet 30,5% dzieci w wieku szkolnym.

Czytaj też: Konsekwencji otyłości nie widać gołym okiem. "To choroba, nie estetyczna niedoskonałość"

Nadmierna masa ciała u dzieci. "Nie znamy prawdziwej skali problemu"

Trudno jednak określić rzeczywistą skalę problemu. Kontrola NIK pokazała, że dane, które przekazywały badane placówki POZ do Ministerstwa Zdrowia były niezgodne ze stanem faktycznym i nierzetelne.

Kontrolerzy NIK przeanalizowali dokumenty medyczne 644 pacjentów w wieku od 2 do 18 lat będących pod opieką badanych placówek. Na podstawie dostępnych danych wyliczyli wskaźniki BMI (ang. body mass index) dla każdej z tych osób, w zależności od płci i wieku, według wzoru: masa ciała w kg : wzrost (m)2.

Nadwagę lub otyłość stwierdzono u 140 pacjentów, czyli u 22 proc., z tego 91 miało nadwagę (65%), a 49 (35%) cierpiało na otyłość. W przypadku nadwagi problem dotyczył w niemal takim samym stopniu dziewczynek (46), jak i chłopców (45), na otyłość częściej chorowali chłopcy (28) niż dziewczynki (21). I nadwagę i otyłość najczęściej diagnozowano w grupie wiekowej 10-14 lat, najrzadziej wśród najmłodszych dzieci w wieku od 2 do 4 lat.

Czytaj też: Podatek cukrowy a leczenie otyłości. Ekspertka. To jedno z narzędzi na wojnie z tsunami otyłości

Nieprawidłowa diagnoza oznacza brak pomocy

Jak czytamy w raporcie pokontrolnym spośród 140 pacjentów z nadmierną masą ciała, u 94 lekarze POZ zdiagnozowali ten problem i wdrożyli leczenie lub skierowali do poradni specjalistycznych.

W pozostałych 46 przypadkach, mimo że wartość BMI na to wskazywała, nie stwierdzili ani nadwagi, ani otyłości, a dwie osoby uznali za zdrowe. W związku z tym nie podjęli żadnych działań lub informacje na ten temat nie znalazły się w dokumentacji pacjentów. Swoje nieprawidłowe diagnozy lekarze wyjaśniali nadmiarem pracy lub uwarunkowaniami genetycznymi i rodzinnymi badanych dzieci.

Czytaj też: Otyłość. Rusza pilotaż leczenia otyłości olbrzymiej KOS-BAR. Przypominamy zasady. LISTA

Leczenie zaburzeń metabolicznych. "Rok oczekiwania na wizytę w poradni"

Kontrola NIK pokazała, że w latach 2018-2020, kolejni ministrowie zdrowia nie stworzyli warunków, które zapewniłyby dzieciom i młodzieży z nadmierną masą ciała kompleksową opiekę nie tylko w zakresie profilaktyki i diagnostyki, ale także leczenia zaburzeń metabolicznych wynikających z otyłości i innych chorób cywilizacyjnych.

- Brak odpowiedniej liczby placówek i specjalistów mogących udzielać świadczeń, niedoszacowanie kontraktów przez NFZ przy szybkim wzroście liczy osób z nadwagą i otyłością powodowały, że w I kwartale 2020 r. na wizytę w poradni endokrynologii dziecięcej trzeba było czekać nawet ponad rok. Taka sytuacja miała miejsce w województwie małopolskim. W przypadkach pilnych najdłużej na wizytę czekali pacjenci w województwie wielkopolskim - prawie pięć miesięcy. Najwięcej osób ustawiało się w kolejkach do specjalistów w Mazowieckiem - czytamy w podsumowaniu kontroli.

Jedną z przyczyn długiego oczekiwania był - jak wskazuje NIK - brak specjalistów medycyny rodzinnej, endokrynologii i diabetologii dziecięcej oraz pediatrii metabolicznej. Zdaniem krajowych konsultantów w tym czasie, tj. w 2019 r. lekarzy rodzinnych powinno być o 60% więcej, a pediatrów metabolicznych nawet o 300% więcej.

Po kontroli. O co wnioskuje NIK?

NIK wnioskuje zatem o podjęcie działań legislacyjnych mających na celu:

  • wprowadzenie do koszyka świadczeń gwarantowanych świadczeń z zakresu poradnictwa żywieniowego i leczenia dietetycznego,
  • wprowadzenie do koszyka świadczeń gwarantowanych świadczeń zespołów interdyscyplinarnych gwarantujących opiekę lekarza, psychologa, dietetyka i rehabilitanta/fizjoterapeuty,
  • aktualizację warunków realizacji badań bilansowych,
  • zintensyfikowanie prac nad przygotowaniem projektu ustawy regulującej zawód dietetyka.

NIK wnioskuje także o:

  • działania w celu zapewnienia odpowiedniej liczby lekarzy specjalistów w dziecięcych dziedzinach medycyny, np. poprzez zwiększenie liczby miejsc rezydenckich i zachęcanie do specjalizowania się w tej dziedzinie,
  • zwiększenie liczby wykonywanych badań bilansowych u dzieci i młodzieży
  • oszacowanie populacji dzieci i młodzieży z nadwagą i chorych niezdiagnozowanych na otyłość, a także będących w tej grupie ryzyka
  • przygotowanie i wdrożenie ogólnopolskiego, kompleksowego planu działań mających na celu profilaktykę i leczenie nadwagi i otyłości u dzieci i młodzieży
  • zapewnienie adekwatnych do potrzeb zasobów, struktur i standardów organizacyjnych, umożliwiających realizację tego planu.

Czytaj też: Nadwaga u dzieci. Prezes AOTMiT pozytywnie o projekcie programu profilaktyki

Czytaj też: Otylość: tego problemu nie rozwiążą diety cud. Potrzebny jest system leczenia

 

 

 

 

Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum