Astma. System diagnozowania i leczenia tej choroby w Polsce wymaga wielu zmian. RAPORT

Autor: WOK • Źródło: Rynek Zdrowia29 września 2021 13:50

Astma. Tylko co dziesiąty polski pacjent z astmą, kontynuuje terapię po roku od rozpoznania. Aż 30 proc. osób zmagających się w naszym kraju z astmą nie kontroluje swojej choroby - podają eksperci w raporcie o systemie leczenia astmy w Polsce.

Pacjenci z astmą nadużywają doraźnych leków wziewnych - mówią eksperci FOT. Shutterstock
  • Objawy astmy ma w Polsce już ponad 4 mln osób, ale wśród nich tylko 2,2 mln jest aktywnie leczonych
  • Średnio aż 7 lat mija w naszym kraju od pojawienia się pierwszych objawów astmy do jej właściwego rozpoznania
  • Aż 50 proc. lekarzy w naszym kraju nie stosuje zaleceń GINA (Światowa Inicjatywa na Rzecz Zwalczania Astmy) - zaznaczają autorzy opracowania
  • Spośród wszystkich chorób alergicznych astma jest najczęstszą przyczyną absencji chorobowej, hospitalizacji i długookresowej niezdolności do pracy - wskazują eksperci w raporcie dotyczącym systemu leczenia astmy w Polsce

Podczas środowej (29 września) konferencji prasowej w Katowicach, która odbyła się z inicjatywy Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, lidera Koalicji na rzecz Leczenia Astmy, zaprezentowany został raport pt. „Astma oskrzelowa - nowy model zarządzania chorobą nakierowany na wzrost wartości zdrowotnej” opracowany przez ekspertów ochrony zdrowia z Uczelni Łazarskiego oraz klinicystów zajmujących się astmą.

Astma - choroba przewlekła o wysokim wskaźniku zachorowalności

- Astma to choroba przewlekła o wysokim wskaźniku zachorowalności (2,2 mln osób w Polsce, tj. ok. 6 proc. populacji dorosłych). Stanowi bardzo duże obciążenie zarówno dla pacjenta, jak i dla systemu opieki zdrowotnej. Jej leczenie jest długotrwałe i kosztowne. Spośród wszystkich alergicznych jednostek chorobowych jest najczęstszą przyczyną absencji chorobowej, hospitalizacji czy też długookresowej niezdolności do pracy - wskazują eksperci.

Celem leczenia astmy jest uzyskanie pełnej kontroli nad jej objawami. Ważne jest również zapobieganie zaostrzeniom i niedopuszczenie do pogorszenia stanu zdrowia pacjenta. Kluczowe znaczenie dla dalszych decyzji terapeutycznych ma ocena aktualnej kontroli choroby. Problemy z właściwym rozpoznaniem astmy oraz uzyskaniem kontroli nad jej objawami, to główne trudności napotykane w opiece nad chorym.

System opieki nad chorymi z astmą - do poprawy

Stan opieki nad pacjentami z astmą wymaga istotnej poprawy. - Objawy astmy ma w Polsce ma już ponad 4 mln osób, ale wśród nich tylko 2,2 mln jest aktywnie leczonych. Aż 7 lat mija od pojawienia się pierwszych objawów astmy do jej rozpoznania. Tylko 20 proc. chorych na astmę posiada pisemny plan leczenia - czytamy w raporcie.

Zaledwie 10 proc. polskich pacjentów z przewlekłą chorobą kontynuuje terapię o roku od rozpoznania. Aż 30 proc. chorych na astmę w Polsce nie kontroluje swojej choroby. Około 50 proc. lekarzy w naszym kraju nie stosuje zaleceń GINA (Światowa Inicjatywa na Rzecz Zwalczania Astmy) - zaznaczają autorzy opracowania.

Pacjenci nadużywają doraźnych leków wziewnych

Z raportu wynika, że, niestety, pacjenci z astmą nadużywają doraźnych leków wziewnych SABA. Badania przeprowadzone w Polsce w ramach projektu ASTMA ZERO (2019-2020) wykazały, iż średnie zużycie SABA przez polskiego pacjenta wynosi 3,66 opakowań rocznie. Natomiast 6 proc. badanych chorujących na astmę i stosujących leki z tej grupy zużywa ponad 12 opakowań rocznie.

Znaczne nadużywanie SABA może prowadzić do zaostrzeń astmy wymagających podania dużych dawek glikokortykosteroidów doustnych (dGKS). Nawet niewielkie dawki tych leków znacząco zwiększają ryzyko poważnych działań niepożądanych, takich jak cukrzyca typu 2, zapalenie płuc, osteoporoza, choroby sercowo-naczyniowe.

Zgodnie z zaleceniami GINA (Światowa Inicjatywa na rzecz Zwalczania Astmy) stosowanie dGKS powinno być ograniczone jedynie do najcięższych postaci astmy – jeśli żadne inne dostępne metody leczenia, także leki biologiczne, nie przynoszą poprawy stanu chorego. Mimo to glikokortykosteroidy doustne są powszechnie wykorzystywane w leczeniu pacjentów z astmą.

Trudna sytuacja pacjentów z astmą ciężką

Jak podkreślają eksperci, bardzo ważnym problemem jest trudna sytuacja pacjentów z astmą ciężką (SA). W ocenie autorów raportu mają oni utrudniony dostęp do leczenia biologicznego lub jego kontynuacji, mimo że leczenie biologiczne wykazuje skuteczność na poziomie ponad 90 proc., zmniejsza w szybkim czasie od wdrożenia częstość i nasilenie zaostrzeń choroby oraz poprawia czynności płuc.

Według danych opublikowanych przez NFZ liczba pacjentów w programie lekowym w 2019 r. wynosiła 1055, a w 2020 r. - 1396 (oszacowane na podstawie dostępnych informacji), podczas gdy liczba osób w Polsce, u których występuje ciężka, niekontrolowana astma i które kwalifikują się do zastosowania terapii biologicznych, szacowana jest na ok. 32 tys.

- Kryteria włączania pacjentów do programu lekowego nie są zbieżne z rekomendacjami towarzystw naukowych i charakterystykami produktów leczniczych (ChPL), często zawierają dodatkowe restrykcje, przez co liczba pacjentów korzystających z programów lekowych jest ograniczona - oceniają autorzy raportu.

- Obecnie do programu lekowego włączonych jest ok. 1600 pacjentów - poinformowała podczas środowej konferencji prasowej prof. Karina Jahnz-Różyk, konsultant krajowy w dziedzinie alergologii.

Specjaliści proponują zmiany w programie lekowym

Klinicyści postulują w raporcie wprowadzenie trzech kluczowych zmian administracyjnych w programie lekowym dotyczącym leczenia biologicznego astmy ciężkiej, które pozwolą na zwiększenie dostepu pacjentów z SA do skutecznej terapii zgodnej z rekomendacjami GINA:

  • Zniesienie administracyjnych ograniczeń czasu leczenia w programie lekowym B.44
  • Usunięcie przeciwwskazań do leczenia biologicznego dla osób z innymi chorobami autoimmunologicznymi
  • Skrócenie obowiązkowego czasu między zakończeniem jednej terapii biologicznej a rozpoczęciem drugiej.

W POZ brakuje standardów dotyczących rozpoznawania astmy

Według ekspertów, kluczowym zadaniem lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej powinno być wstępne rozpoznanie wystąpienia astmy oskrzelowej i wykonanie badań diagnostycznych.

Oznacza to, że wstępna diagnostyka astmy oskrzelowej wykonana przez lekarza rodzinnego powinna obejmować wywiad, badanie przedmiotowe oraz wykonanie określonych laboratoryjnych badań diagnostycznych przed skierowaniem pacjenta do poradni specjalistycznej (alergologicznej lub chorób płuc) - czytamy w raporcie.

Jego autorzy wskazują na główne problemy dotyczące podstawowej opieki zdrowotnej w zakresie rozpoznawania astmy:

  • Niewystarczający poziom kompetencji lekarzy rodzinnych w zakresie aktualnej wiedzy medycznej dotyczącej astmy oskrzelowej
  • Brak standardów postępowania dotyczących rozpoznawania i wykonywania badań dodatkowych w przypadku podejrzenia rozpoznania astmy oskrzelowej w ramach POZ przed skierowaniem pacjenta do lekarza specjalisty
  • Nieefektywny model finansowania badań diagnostycznych w ramach POZ, zniechęcający lekarzy do ich wykonywania.

Opieka specjalistyczna - mało poradni, długie kolejki

Autorzy raportu zwracają także uwagę na problemy dotyczące opieki specjalistów na chorymi z astmą, między innymi na:

  • Niewystarczającą liczbę poradni specjalistycznych (alergologicznych i pulmonologicznych) i ich nierównomierne rozmieszczenie
  • Brak wyceny procedur edukacyjnych w AOS, mimo wytycznych wskazujących na dużą skuteczność kliniczną takich procedur
  • Niską wartość umów zawartych przez poradnie specjalistyczne (alergologiczne i pulmonologiczne) z NFZ
  • Długi okres oczekiwania pacjenta na wizytę w poradni

Eksperci: poszerzajmy funkcjonalności e-recepty

Dr Jerzy Gryglewicz, ekspert Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego wskazuje na konieczność wykorzystania rozwiązań promujących mechanizmy finansowania opieki zdrowotnej na podstawie efektów leczenia.

- Niezbędne jest także monitorowanie kontroli astmy oraz mierzenie skuteczności leczenia. Szczególnie ważne jest monitorowanie zużycia przez pacjenta leków doraźnych typu SABA i doustnych GKS oraz wdrożenie mechanizmów ostrzegających o ryzyku ich nadużywania - powiedział ekspert.

- Powinniśmy też dążyć do rozszerzenia funkcjonalności e-recepty o możliwość poinformowania lekarza wystawiającego receptę o ryzyku nadużywania określonych grup leków przez pacjenta (tzw. projekt „e-Recepta 2.0” - red) - zaznaczył z kolei podczas konferencji dr Piotr Dąbrowiecki, przewodniczący Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergie i POChP.

Najważniejsze cele nowego modelu organizacji opieki nad pacjentami z astmą

Główne cele nowego modelu organizacji opieki nad pacjentami z astmą przedstawionego w raporcie ekspertów Uczelni Łazarskiego i klinicystów:

  • Poprawa efektywności i optymalizacji leczenia oraz wzrost aktywności zawodowej pacjentów z astmą
  • Zwiększenie wykrywalności astmy przez lekarzy rodzinnych
  • Weryfikacja wstępnego rozpoznania choroby i ustalenie indywidualnego planu leczenia pacjenta przez lekarzy specjalistów w dziedzinie alergologii i pulmonologii
  • Zmniejszenie liczby hospitalizacji pacjentów z powodu zaostrzeń astmy oraz przekształcenie oddziałów alergologii w Centra Leczenia Astmy Ciężkiej.
Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum