Świadomość efektem ubocznym rozwoju mózgu?

Autor: PAP/Rynek Zdrowia • • 17 marca 2010 12:28

Mózg potrzebny jest do przeżycia, znalezienia pokarmu i partnera życiowego. W przypadku większości codziennych zachowań człowiek nie potrzebuje natomiast świadomości.

– Świadomość pozwala nam np. myśleć abstrakcyjnie, przekazywać informacje w formie pisanej i tworzyć kulturę – wyjaśnia prof. Andrzej Wróbel, kierownik Zakładu Neurofizjologii Instytutu Biologii Doświadczalnej Polskiej Akademii Nauk.

Bardzo ważna jest dla nas pamięć. Ta krótka, jak mówi prof. Wróbel, jest formowana w hipokampie i w czasie snu przechodzi do odpowiednich części kory mózgowej, gdzie jest przechowywana dłużej (tzw. pamięć długotrwała). Pamięć deklaratywna, odpowiedzialna za pamięć faktów i pojęć oraz miejsc i zdarzeń, jest lokowana w przyśrodkowej korze skroniowej i korze przedczołowej. Pamięć proceduralna odpowiada za automatyczne reakcje ruchowe (głównie móżdżek i zwoje podstawne) i emocjonalne (ciało migdałowate i kora obręczy).

Jak wyjaśnia prof. Wróbel, pamięć to wytworzenie się nowej, specyficznej struktury złożonej z komórek (neuronów), w której synapsy, czyli połączenia między neuronami, zwiększają swoją wagę. Jeśli są nieużywane, waga spada, w związku z tym zespół neuronalny, który jest podstawą śladu pamięciowego, blaknie. Niektóre jednak wspomnienia, głównie traumatyczne, są zapisywane na trwałe.

Tworzenie się zespołów neuronalnych o silnych połączeniach synaptycznych nazywa się konsolidacją pamięci i wymaga skomplikowanych procesów biochemicznych, jeszcze nie do końca poznanych. Procesy te są konieczne do powstawania śladów pamięciowych. Czynione są np. próby, aby farmaceutykami pozbawić pacjentów wspomnień traumatycznych. Zwykłe mechanizmy pamięci, zarówno sieciowe, jak i biochemiczne, ulegają z czasem osłabieniu. Gdyby nie zdjęcia, po pewnym czasie zapomnielibyśmy, jak wygląda twarz np. babci albo dom naszego dzieciństwa.

Znane są jednak przypadki osób z nadzwyczajną pamięcią autobiograficzną, które potrafią odwzorować fakty ze swojego życia z wieloma detalami, w dowolnym dniu z przeszłości. Osoby o pamięci fotograficznej potrafią natomiast przypomnieć sobie wszystkie szczegóły scen z przeszłości. Przypadki te są jednak sporadyczne, a ich mechanizm nieznany.

W tzw. pamięci proceduralnej przechowujemy natomiast wszystkie reakcje ruchowe: możliwość omijania przedmiotów, oddychanie, chodzenie, fizjologię cyklu dobowego, jak również reakcje emocjonalne. Gdyby nie automatyzm ruchowy, musielibyśmy myśleć, w jakiej kolejności uruchomić odpowiednie mięśnie, aby przenieść kończynę do przodu.

Praca mózgu jest uświadamiana w bardzo niewielkim stopniu. Zasoby pamięci trwałej przywołujemy do pamięci roboczej (świadomej), gdy potrzebujemy ją porównać z nowymi bodźcami lub faktami. Nasz mózg wykorzystuje ją głównie do myślenia abstrakcyjnego. Świadomość nie jest nam potrzebna do znalezienia pokarmu, partnera życiowego i uchronienia się od drapieżców. Mózg rozwijał się po to, aby zapewnić jak najlepsze spełnienie tych celów. Świadomość wykształciła się na marginesie jego rozwoju i najprawdopodobniej jej ewolucyjny sukces polega na tym, że możemy dzięki niej myśleć abstrakcyjnie, tworzyć kulturę czy przekazywać wiadomości w formie pisemnej.

– Aby utrzymać mózg i pamięć w dobrej formie przez długie lata, trzeba używać go aktywnie, a nie biernie, czyli pracując umysłowo, rozwiązując krzyżówki i czytając, a nie tylko oglądając telewizję – radzi prof. Wróbel.

Tydzień Mózgu, obchodzony w kilku miastach Polski między 13 a 20 marca, jest częścią Światowego Tygodnia Mózgu, który odbywa się od 15-20 marca m.in. w Australii, Chinach, Niemczech, Indiach, Iranie, Rosji, RPA, Szwecji, Ugandzie i Wielkiej Brytanii. Ma on propagować wiedzę o mózgu i uświadamiać znaczenie badań układu nerwowego.

Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum