Zalecenia Grupy Ekspertów PTMP: "Zaparcie stolca u chorych na nowotwory"

Autor: RZ • • 16 listopada 2014 11:20

Zaparcie poopioidowe to częsty i niejednokrotnie niedoceniany efekt niepożądany terapii umiarkowanego i silnego bólu lekami opioidowymi. Postępowanie z poopioidowym zaparciem stolca to ważna umiejętność lekarza leczącego ból, od której zależy, czy pacjent będzie miał zapewnione skuteczne złagodzenie bólu przy pomocy leku opioidowego, czy też wystąpią uciążliwe powikłania leczenia opioidami.

Rozmawiamy z koordynatorem grupy, która przygotowała opracowanie "Zaparcie stolca u chorych na nowotwory - zalecenia postępowania Grupy Ekspertów Polskiego Towarzystwa Medycyny Paliatywnej"*, dr hab. n. med. Wojciechem Leppertem z Katedry i Kliniki Medycyny Paliatywnej Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.

- Dedykowanie zaparciom dokumentu w randze zaleceń postępowania wskazuje, że jest to poważny problem kliniczny i środowisku zależy na jego skutecznym leczeniu.
- Zaparcie stolca jest bardzo częstym i istotnie pogarszającym jakość życia pacjentów problemem klinicznym, występującym zarówno u chorych na nowotwory, jak i u pacjentów z innymi schorzeniami przewlekłymi. Dodatkowo, problem ten często dotyczy wielu pacjentów w wieku podeszłym, których ilość szybko wzrasta. Dlatego dobrze się stało, iż Grupa Ekspertów Polskiego Towarzystwa Medycyny Paliatywnej podjęła się aktualizacji poprzednich zaleceń.

Już w definicji zaparcia stolca zwróciliśmy uwagę na fakt, iż zaparcie stolca stanowi nie tylko problem zmniejszonej częstości wypróżnień, ale również szeregu objawów zgłaszanych przez chorych, które powodują istotne pogorszenie samopoczucia, a przy braku właściwego postępowania liczne i niebezpieczne powikłania.

- Omawiane wytyczne są aktualizacją zaleceń z roku 2009. Czy mógłby pan wskazać główne zmiany w niniejszej edycji?
- Myślę, że w większym stopniu zwróciliśmy uwagę na konieczność dokładnej oceny klinicznej chorych, u których występuje zaparcie stolca, a także pacjentów, u których spodziewamy się możliwości wystąpienia tego dokuczliwego objawu. Z tego powodu w zaleceniach położyliśmy większy nacisk na profilaktykę, a więc możliwie wczesne wdrażanie postępowania, które może zapobiec wystąpieniu zaparcia stolca.

Istotnym elementem jest także zwrócenie uwagi na postępowanie ukierunkowane na przyczyny zaparcia stolca i tzw. leczenie wielokierunkowe, czyli możliwość zastosowania kilku metod terapii. Oczywiście, ze względu na upływ 5 lat, zostaliśmy zobligowani do uwzględnienia postępu wiedzy, jaki dokonał się w tym czasie, szczególnie w zakresie leczenia chorych z poopioidowym zaparciem stolca.

- Część zaleceń w opracowaniu poświęcona jest właśnie zaparciom poopioidowym - co wyróżnia ten rodzaj zaparć?
- To bardzo ważny problem, który jest coraz częstszy, w związku ze wzrostem liczby chorych leczonych opioidami. Niestety, badania kliniczne wykazują, iż zaparcie stolca dotyczy bardzo wysokiego odsetka chorych leczonych opioidami, przy czym wszystkie opioidy w mniejszym lub większym stopniu powodują zaparcie stolca i istotne zaburzenia czynności przewodu pokarmowego.

Ponadto, na wymienione efekty podawania opioidów nie występuje tzw. tolerancja, czyli ustąpienie objawów w trakcie leczenia. Znaczna część zaleceń poświęcona została zaparciom wywołanym opioidami, które jednak należy rozpatrywać w szerszym kontekście tzw. poopioidowych zaburzeń jelitowych.

Zaburzenia jelitowe wywołane opioidami obejmują oczywiście objawy związane z zaparciem stolca, ale również szereg innych dolegliwości dotyczących przewodu pokarmowego, między innymi suchość w jamie ustnej, utratę apetytu, refluks żołądkowo-przełykowy, bóle i wzdęcia brzucha, nudności i wymioty.

Jak już wcześniej wspomniałem, w obecnych zaleceniach odnieśliśmy się dość szeroko do kwestii stosowania różnych metod postępowania, które mogą skutecznie złagodzić, a najlepiej zapobiec wystąpieniu poopioidowego zaparcia stolca.

Warto zwrócić uwagę na fakt, iż nieskuteczne zapobieganie i niewłaściwe leczenie poopioidowych zaburzeń jelitowych powoduje nie tylko objawy ze strony przewodu pokarmowego, których najczęstszą manifestację kliniczną stanowi zaparcie stolca, ale może również prowadzić do nieskutecznego leczenia bólu, związanego z nieprzestrzeganiem przez chorych zaleconego dawkowania leków opioidowych.

Dlatego tak istotne jest wczesne wdrożenie profilaktyki i dokonanie oceny klinicznej ryzyka wystąpienia zaparcia stolca, a także ciągłe monitorowanie w tym zakresie.

W ostatnich latach wprowadzono nowe metody tzw. terapii celowanych, które uwzględniają negatywny wpływ opioidów na czynność przewodu pokarmowego i odwracają efekty opioidów w tym zakresie, bez zaburzenia efektu przeciwbólowego opioidów.

Chciałbym także zwrócić uwagę, iż zaproponowaliśmy algorytm postępowania w postaci trójstopniowej drabiny, w celu ułatwienia klinicystom wyboru i zastosowania właściwej metody postępowania, która powinna być dobrana indywidualnie dla każdego chorego z poopioidowym zaparciem stolca.

Na zakończenie chciałbym wyrazić podziękowanie wszystkim Współautorom za trud przygotowania zaleceń.

* Zalecenia zostały opublikowane w nr 3/2014 czasopisma "Medycyna Paliatywna".

Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum