×
Subskrybuj newsletter
rynekzdrowia.pl
Zamów newsletter z najciekawszymi i najlepszymi tekstami portalu.
Podaj poprawny adres e-mail
  • Musisz zaznaczyć to pole

Zdarza się, że pacjenci zostają ofiarami "porady marketingowej"

Autor: Luiza Jakubiak/Rynek Zdrowia20 listopada 2017 14:51Aktualizacja: 20 listopada 2017 14:55

- W Polsce rośnie liczba pacjentów, którzy przyjmują leki przeciwbólowe, ale nie odnoszą z tego korzyści - mówi w wywiadzie dla Rynku Zdrowia dr Jarosław Woroń, farmakolog kliniczny z Zakładu Farmakologii Klinicznej CM UJ oraz Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie, członek zarządu Polskiego Towarzystwa Badania Bólu.

Zdarza się, że pacjenci zostają ofiarami "porady marketingowej"
Fot. Adobe Stock. Data Dodania: 16 grudnia 2022

Rynek Zdrowia: - Od października br. przeciwbólowy Ketonal 50 mg (ketoprofen) jest dostępny bez recepty. Na rynku jest już wiele leków OTC do stosowania w przypadkach bólu. Czy na tej liście był potrzebny kolejny produkt?
Dr Jarosław Woroń: - Ideą indywidualizacji farmakoterapii jest stworzenie większej dostępności do różnych produktów. Trzeba pamiętać, że każdy z nas jest inny, ma inne uwarunkowania genetyczne, które wpływają na efektywność i skuteczność, jeśli chodzi o leczenie bólu. Każdy z nas ma również inne doświadczenia z zastosowania danego leku oraz przekonania, a zatem wiarę w jego działanie, co też nie jest bez znaczenia.

W prawidłowej farmakoterapii chodzi o to, by doprowadzić do wyboru najlepszego leku dla konkretnego pacjenta, a wybór ten powinien uwzględniać czynniki istotne dla działania leku, a więc ryzyka wystąpienia działań niepożądanych czy chorób współistniejących. Pacjent ma otrzymać lek najbardziej zbliżony - w rozumieniu efektywności klinicznej i bezpieczeństwa - z objawami, z jakimi się zgłasza.

Oczywiście mówimy tu o sytuacji, gdy produkty dostępne są w aptekach, a nie w szerokiej dystrybucji, np. na stacjach benzynowych. Mowa jest bowiem o lekach, które zastosowane w niewłaściwy sposób, w niewłaściwej dawce, w niewłaściwych odstępach czasu, mogą spowodować działania niepożądane. Dlatego w ich przypadku należy pytać i prosić farmaceutów o personalizowaną poradę w stosunku do konkretnego bólu, konkretnej sytuacji, w której chcemy lek zastosować. Oczywiście należy również informować farmaceutę o innych stosowanych lekach, suplementach, lekach roślinnych, a także czynnikach, które mogą wpływać na ryzyko powikłań.

- Wynika z tego, że w bezpiecznym stosowaniu leku kluczowa rola farmaceuty?
- Jako członek Zarządu Polskiego Towarzystwa Badania Bólu wyrażam nadzieję, że jeżeli pacjent uzyskuje poradę w aptece, to ta porada absolutnie nie powinna być poradą marketingową, tylko poradą o charakterze terapeutycznym, klinicznym uwzględniającym jak największą skuteczność przy minimalizacji ryzyka wystąpienia powikłań. Nie ma czegoś takiego, jak lek dla każdego.

Niestety, w warunkach polskich, często spotykamy się z takimi sytuacjami, które dotyczą tzw. porady marketingowej, czyli pacjent otrzymuje lek na objaw, z którym się zgłasza, ale niewłaściwy z punktu widzenia tego, jakie inne leki przyjmuje i z powodu jakich innych chorób jest leczony. Warto pamiętać, że wielochorobowość stanowi istotny czynnik ryzyka wystąpienia objawów niepożądanych i nieskuteczności leczenia. Tutaj należy absolutnie to rozróżnić.

Porada farmaceutyczna musi być oparta na pewnym, niezależnym wnioskowaniu w stosunku do posiadanych danych o konkretnym leku. Tymczasem spotykamy się z sytuacjami, że preparaty OTC zawierające diklofenak są stosowane u pacjentów z niewydolnością serca, po udarze i zawale, a absolutnie nie jest to grupa docelowa, która te leki powinna otrzymać. Są to, niestety ofiary, tzw. porady marketingowej.

Podobnie przeciwwskazaniem do stosowania przeciwbólowego naproksenu jest przyjmowanie przez pacjentów leków przeciwpłytkowych czy przeciwzakrzepowych, bo skojarzenie to wprost zwiększa ryzyko krwawień.

Drugą, bardzo istotną kwestią jest wiek pacjenta. Jeżeli mamy chorego w wieku powyżej 75 lat, który skarży się na ból, to na pewno nie będzie optymalnym wyjściem zastosowanie meloksykamu. Lek ma okres półtrwania ok. 20 godzin, co może zwiększać ryzyko wystąpienia objawów niepożądanych.

Należy zatem wyraźnie rozdzielać fachową poradę w zakresie efektywności i bezpieczeństwa od porady marketingowej.

- Sporo mówi się o incydentach sercowo-naczyniowych i układu pokarmowego po zastosowaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Jak w tym spektrum mieści się ketoprofen?
- Ketoprofen to nie jest lek, który w szczególny istotny sposób zwiększa ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych i krwawienia, oczywiście pod warunkiem stosowania dawek wyspecyfikowanych w Charakterystyce Produktu Leczniczego.

To nie jest tak, że lek dostępny bez recepty jest skuteczny i bezpieczny w każdej zastosowanej dawce. Dlatego dostępny na stacji benzynowej czy na poczcie ibuprofen występuje w zalecanej dawce 1200 miligramów na dobę, bowiem nie generuje szczególnego ryzyka i gastroenterologicznego i sercowo-naczyniowego.

Jeżeli tę dawkę przekroczymy, albo zażyje ją pacjent, który już jest po incydencie naczyniowym (zawał, udar) i przyjmuje np. kwas acetylosalicylowy w prewencji wtórnej, to wtedy mogą się pojawić problemy, bo ibuprofen może redukować skuteczność przeciwpłytkową kwasu acetylosalicylowego.

Niezwykle ważnym elementem jest to, że leki te są bezpieczne i skuteczne z punktu widzenia samoleczenia tylko wtedy, gdy pacjent zastosuje się dokładnie do wskazań sposobu dawkowania opisanego w ulotce.

- Kiedy sięgnąć po ketoprofen? W jakich objawach i dawkach?
- Jest to lek bardzo skuteczny w bólu zapalnym, ponieważ posiada działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe. Będzie zatem skuteczny w leczeniu naczyniopochodnych bólów głowy, bólu zębów. Przykładowo w tym ostatnim przypadku nigdy nie zalecamy paracetamolu, ponieważ ból zęba jest zawsze bólem zapalnym i paracetamol zawsze będzie mniej skuteczny. Ketoprofen będzie też skuteczny w przypadku bólów pourazowych w narządzie ruchu, np. w zaostrzeniu bólu krzyża, w kolce nerkowej w terapii skojarzonej oraz w przypadkach pierwotnego bolesnego miesiączkowania.

Jednak pacjent w samoleczeniu nie powinien przyjmować dawki ketoprofenu większej niż 150 miligramów na dobę. Maksymalna dawka całkowita to 200 miligramów na dobę. Tej dawki nigdy nie wolno przekroczyć, ponieważ powyżej mamy bardzo niewielki przyrost efektu analgetycznego, natomiast jest bardzo znaczny wzrost ryzyka krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego.

Mówiąc często o ketoprofenie jako o leku „niedobrym” dla przewodu pokarmowego mówimy zwykle o stosowaniu tego leku w dawkach, które były przed zmianą maksymalnej pułapowej dawki, jaką było wtedy 300 mg na dobę. Tymczasem dzisiaj już wiemy, że przy dawce między 200 a 300 mg nie ma efektywnego przyrostu działania przeciwbólowego i przeciwzapalnego, natomiast pojawia się generowanie przede wszystkim ogromnego ryzyka gastroenterologicznego.

Zatem w powszechnym rozumieniu działania leków istnieje wiele mitów, które są często wydobywane z czasów, kiedy te leki były stosowane w innych formulacjach, w innych dawkach, w innych postaciach, w inny sposób, czyli „nie tu i teraz”. Tego typu mitami nie wolno się posługiwać, bo zakłamujemy fakty. Takim typowym przykładem jest zwrócenie uwagi na profil bezpieczeństwa metamizolu, czyli popularnej pyralginy, również dostępnej bez recepty.

W pewnym momencie wydawało się, że lek najlepsze lata świetności ma za sobą, tymczasem badania przeprowadzone z nowymi metabolitami dostarczyły wiedzy na temat mechanizmu działania tego leku, powodując włączenie go do praktyki klinicznej - wiemy, że prawidłowo stosowana pyralgina znacząco pomaga, a nie generuje szczególnego ryzyka.

Z kolei dokładnie odwrotnie jest, jeśli chodzi o paracetamol. Z opublikowanych w 2016 roku prac naukowych wiemy, że on jest nieskuteczny w monoterapii w leczeniu bólu krzyża czy w chorobie zwyrodnieniowej stawów. Dlatego dzisiaj na rynku mamy połączenia paracetamolu z ibuprofenem, by wzmocnić działanie tego leku.

Jeśli mówimy o skuteczności, efektywności i bezpieczeństwie leków, ważne jest, abyśmy posługiwali się najnowszymi danymi, zgodnymi z aktualną wiedzą medycznej, a nie archaizmami.

 

Dowiedz się więcej na temat:
Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

    Najnowsze