Starożytne położnictwo: jeżeli najpierw wykiełkuje jęczmień, to będzie chłopiec

Autor: Luiza Jakubiak • Źródło: Rynek Zdrowia22 stycznia 2022 12:00

W staroegipskim papirusie Ebersa opisano środek antykoncepcyjny, który był mieszaniną m.in. cierni akacji roztartych z daktylami i wymieszanych z miodem. Jakie jeszcze rozwiązania z zakresu ginekologii i położnictwa stosowano przed wiekami?

Starożytne położnictwo: jeżeli najpierw wykiełkuje jęczmień, to będzie chłopiec
W starożytnym Egipcie kształcono grupę osób, które zajmowały się położnictwem Fot. ShutterStock
  • Z przekazów historyków i odnalezionych papirusów wiemy, że już w starożytnym Egipcie znano i realizowano praktyki z zakresu ginekologii i położnictwa w sposób stosunkowo profesjonalny
  • Ustalono, że w Egipcie znane było m.in. krzesło porodowe, służące do tego, aby poród odbył się w miarę bezpieczny sposób
  • Wiele osiągnięć mają też lekarze Cesarstwa Rzymskiego i starożytnej Grecji
  • Celsjusz jako pierwszy rozpoczął działania w zakresie operacyjnego leczenia wypadania macicy, czyli w zakresie chociażby korekcji zaburzeń i statyki narządu rodnego

W starożytnym Egipcie znano już krzesło porodowe

"Jak zmieniały się zasady i metody leczenia kobiet na przestrzeni wieków?" - taki wykład wygłosił prof. Mariusz Bidziński, krajowy konsultant w dziedzinie ginekologii onkologicznej, podczas konferencji noworocznej "Stowarzyszenia Dziennikarze dla Zdrowia" (21 stycznia 2022r.):

Nasz gatunek pojawił się mniej więcej około 40 000 lat przed naszą erą. Oczywiście, trudno dzisiaj powiedzieć, że od samego początku homo sapiens był w stanie realizować pewne działania w zakresie określonych procedur medycznych. Te działania były podejmowane z racji bieżącego funkcjonowania - walki i zdobywania żywności. W związku z tym teoretycznie opatrywanie ran i różnego rodzaju problemy związane z walką musiały być rzeczywiście brane pod uwagę i W związku z tym powstawały nowe kierunki, które wymagały działań dotyczących właśnie działań medycznych i naprawy tych uszkodzeń, które w trakcie walki powstawały. 

Pierwsze komunikaty o takich działaniach medycznych – zgodnie z przekazami historyków - pojawiły się ok. 30 000 lat przed naszą erą.

Jednym z największych, jaki kiedykolwiek znaleziono, jest papirus z Kahun. Opisuje działania medyczne podejmowane na terenie starożytnego Egiptu z okresu 2000 lat przed naszą erą. Zawiera opisy chorób kobiecych oraz środki, które służyły do rozpoznawania i zapobiegania ciąży oraz porady lecznicze.

Oczywiście bieg historyczny spowodował, że coraz więcej elementów było modyfikowanych, ale niektóre zasady, chociażby zasady moralne w postępowaniu, do dzisiaj są aktualne.

Wiemy, że w starożytnym Egipcie kształcono grupę osób, które zajmowały się położnictwem. Przede wszystkim do tego typu działań powoływane były kobiety, w tym również niewolnice. 

Ustalono, że w Egipcie znane było m.in. krzesło porodowe, służące do tego, aby poród odbył się w miarę bezpieczny sposób. Aczkolwiek współcześni architekci, którzy analizowali mebel, ocenili, że mimo wszystko wiele elementów było niewłaściwie skonstruowanych i można przyjąć, że był mniej wygodny niż typowe dzisiejsze krzesło. 

Już wtedy widziano również, że odżywianie płodu następuje przez naczynia krwionośne matki. To oznacza, że ówcześni posiadali dosyć dużą wiedzę na temat różnego rodzaju funkcjonowania organizmu ludzkiego. Pokazuje to, jaką rangę przywiązywano do położnictwa. Znane były rękoczyny położnicze, które miały na celu zamianę niekorzystnego położenia płodu, co w tamtym okresie mogło ratować wiele istnień ludzkich.

Przepis na antykoncepcję: cierń, daktyle i miód

Oczywiście śmiertelność okołoporodowa była bardzo wysoka i sytuacja, jeżeli chodzi o liczbę zgonów zarówno wśród matek, jak i wśród noworodków, była dramatyczna, ale pewne elementy były już realizowane w sposób stosunkowo profesjonalny.

Kolejny dokument z okresu staroegipskiego to papirus Ebersa. W nim opisano m.in. pierwsze dopochwowe stosowanie środka antykoncepcyjnego, który był mieszaniną różnych substancji, między innymi cierni akacji roztartych z daktylami i wymieszanych z miodem.

Autorzy tych opracowań opisywali również zaburzenia miesiączkowania, stany zapalne narządów rodnych, piersi, problemy płodności, czyli szereg elementów, które dzisiaj są istotnym pierwowzorem działania w zakresie położnictwa i ginekologii.

Z dokumentu wiemy na przykład, że aby urodzić kobiety kucały na czterech rytualnych cegłach i pozwalały położnym przeprowadzić poród. Z zapisków wynika, że na 14 dni po porodzie kobieta była usuwana tak, aby mogła się oczyścić, ponieważ jej splamione krwią ciało mogło powodować pewnego rodzaju nieczystości i stanowić źródło zakażenia. Po 14 dniach kobieta mogła wrócić i zobaczyć swoje dziecko.

Kolejny dokument pochodzący z 14 wieku przed naszą erą zawiera informacje odnośnie stosowanych metod płodności i antykoncepcji starożytnego Egiptu.

Uwagę zwraca to, jaką metodę stosowano, by sprawdzić czy kobieta jest w ciąży. Radzono: umieść jęczmień i pszenicę w dwóch płóciennych workach z piaskiem i daktylami. Oddaj mocz na ten worek każdego dnia. Jeżeli jęczmień i pszenica wykiełkują, to świadectwo, że kobieta urodzi, jeżeli najpierw wykiełkuje jęczmień, to będzie to chłopiec, a jeżeli pszenica to będzie córka. A jeżeli nie wykiełkują w ogóle, to nie urodzi.

Zaniechać współżycia w okresie karmienia piersią 

Jeśli chodzi położnictwo w czasach Cesarstwa Rzymskiego i starożytnej Grecji, tu mamy do czynienia z kilkoma znanymi postaciami.

Pliniusz Starszy, rzymski erudyta, który żył w pierwszym wieku naszej ery, w swojej historii naturalnej, w księdze 7 dotyczącej antropologii i fizjologii człowieka opisuje różne sposoby przyspieszania i ułatwiania porodu. W tym czasie uważano, że dziecko wydostaje się z łona matki przy pomocy własnych mięśni. Przy braku akcji porodowej okazywało się, że położne wiązały tego typu zjawisko z faktem obumarcia wewnątrzmacicznego płodu. To oczywiście nie było zawsze prawdziwe. 

Z kolei Soranus z Efezu opisywał m.in. różnego rodzaju elementy związane z obowiązkami akuszerki: higieny, pielęgnacji niemowląt oraz kompetencji osób, które prowadziły porody. Tym zajmowały się głównie kobiety, aczkolwiek w niektórych przypadkach do porodów wzywani byli mężczyźni.

Soranus przedstawiał też pewne elementy działań poporodowych, a więc wstrzemięźliwość we współżyciu w okresie karmienia piersią z obawy przed zajściem w ciążę i utratą pokarmu. Bowiem rzeczywiście kolejna ciąża mogła spowodować zmniejszenie laktacji. Opisane przez Soranusa choroby ginekologiczne były faktycznie trafnie leczone.

Znana jest też cała grupa lekarzy - wyznawców nauki Hipokratesa. Byli to mieszkańcy wyspy Kos i greckiego miasta Knidos. W ich mniemaniu macica i pochwa to jedność i nie rozróżniali tych dwóch elementów, które są anatomicznie oddzielne. Mieli też swoje przekonania co do męskich i żeńskich narządów. Według nich, jajnik to żeńskie jądra: chłopcy powstają w prawym, a dziewczynki w lewym. Analogicznie, w ich opinii chłopcy rozwijali się w prawym rogu macicy, a dziewczynki w lewym.

W innych źródłach medycznych znajdujemy informację, że niemowlę można odstawić dopiero po 6-7 miesiącach, bo wtedy dziecko dostaje pierwsze zęby i może być karmione.

Problem, który nęka też współczesną populację kobiet

W tym samym okresie działał Celsjusz. Lekarz żył między 30 rokiem p.n.e., a 45 rokiem n.e. Zajmował się nie tylko położnictwem, ale również ginekologią. Jako pierwszy rozpoczął działania w zakresie operacyjnego leczenia wypadania macicy, czyli w zakresie chociażby korekcji zaburzeń i statyki narządu rodnego. Problemu, który nęka współczesną populację kobiet.

Rozwijano również farmakologię ginekologiczną, w postaci czopków domacicznych, nasiadówek, wlewek, przepłukiwania. Zastosowano pierwsze środki antykoncepcyjne, które były zakładane do macicy. W starożytnym Rzymie działały kobiety osób, które zajmowały się poronieniami, tak zwane zawodowe trucicielki, pomagające w spędzeniu płodu.

Znakomite dokonania na polu ginekologii i położnictwa były też udziałem lekarzy starożytnych Indii. Jeden z nich to Suszrat, który po raz pierwszy zastosował cięcie cesarskie na zmarłych. Stosował też ręczne wydobycie łożyska, chusty w krwotokach poporodowych oraz tak zwane wydobycie płodu przy położeniach stópkowych.

Dowiedz się więcej na temat:
Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum