Astma. Finlandia pokazała, jak można wygrać z tą chorobą. Teraz Polska?

Autor: Wojciech Kuta • Źródło: Rynek Zdrowia16 października 2021 19:00

Astma. Program opieki nad pacjentami z astmą w Finlandii okazał się sukcesem. Liczba dni hospitalizacji z powodu tej choroby zmniejszyła się w tym kraju o połowę. Działania mające przynieść podobne efekty wdraża Estonia. Także Polska powinna podążać tą drogą - zaznaczają eksperci.

Astma. Finlandia pokazała, jak można wygrać z tą chorobą. Teraz Polska?
Astma jest wkrywana m.in. dzięki badaniu spirometrycznemu FOT. Andrzej Grygiel/PAP
  • System opieki nad pacjentami z astmą w Polsce wymaga istotnej poprawy. Objawy tej choroby ma w naszym kraju ponad 4 mln osób, ale wśród nich tylko ok. 2,2 mln jest aktywnie leczonych
  • W raporcie "Astma oskrzelowa - nowy model zarządzania chorobą" eksperci podają przykłady modeli opieki na chorymi w astmą z powodzeniem zastosowane w innych krajach
  • W Finlandii dzięki specjalnemu programowi koszty związane z astmą w przeliczeniu na jednego chorego zredukowano o jedną trzecią, a liczbę dni pobytu w szpitalu aż o ponad 50 proc.
  • Estonia wdraża algorytm ułatwiający lekarzom rodzinnym diagnozowanie astmy. Rządowy program pomaga w identyfikacji pacjentów z niekontrolowaną astmą, o których lekarz pierwszego kontaktu nie wiedział

Astma w Polsce. System opieki do poprawy

Stan opieki nad pacjentami z astmą w naszym kraju wymaga istotnej poprawy. - Objawy astmy ma w Polsce ma już ponad 4 mln osób, ale wśród nich tylko ok. 2,2 mln jest aktywnie leczonych. Aż 7 lat mija od pojawienia się pierwszych objawów astmy do jej rozpoznania. Tylko 20 proc. chorych na astmę posiada pisemny plan leczenia - czytamy w raporcie pt. "Astma oskrzelowa - nowy model zarządzania chorobą nakierowany na wzrost wartości zdrowotnej" opracowanym przez ekspertów ochrony zdrowia z Uczelni Łazarskiego oraz klinicystów zajmujących się astmą.

Spośród wszystkich chorób alergicznych astma jest w naszym kraju najczęstszą przyczyną absencji chorobowej, hospitalizacji i długookresowej niezdolności do pracy - wskazują autorzy raportu.

Zaledwie 10 proc. polskich pacjentów z przewlekłą chorobą kontynuuje terapię po roku od rozpoznania. Około 50 proc. lekarzy w naszym kraju nie stosuje zaleceń GINA (Światowa Inicjatywa na Rzecz Zwalczania Astmy) - zaznaczają autorzy opracowania.

Z raportu wynika, że, niestety, pacjenci z astmą nadużywają doraźnych leków wziewnych SABA (łagodzą jedynie objawy choroby), co prowadzi do zaostrzeń astmy wymagających podania dużych dawek glikokortykosteroidów doustnych (dGKS).

Czytaj też: Astma. System diagnozowania i leczenia tej choroby w Polsce wymaga wielu zmian. RAPORT

Jak w innych krajach radzą sobie z astmą

W raporcie wskazano też na główne problemy dotyczące podstawowej opieki zdrowotnej w zakresie rozpoznawania astmy. - Brakuje standardów postępowania obejmujących rozpoznawanie i wykonywania badań dodatkowych w przypadku podejrzenia rozpoznania astmy oskrzelowej w ramach POZ przed skierowaniem pacjenta do lekarza specjalisty. Niewystarczająca jest też liczba poradni specjalistycznych (alergologicznych i pulmonologicznych), a ich rozmieszczenie jest nierównomierne

- Standardy GINA są znane od kilkudziesięciu lat, a my cały czas borykamy się z podobnymi problemami, w tym dotyczącymi nadużywania niektórych leków przez pacjentów z astmą oskrzelową. W raporcie "Astma oskrzelowa - nowy model zarządzania chorobą" znajdujemy praktyczne pomysły na rozwiązanie wielu tych problemów - powiedział 29 września na konferencji prasowej dr hab. prof. nadzw. Maciej Kupczyk, prezydent Polskiego Towarzystwa Alergologicznego.

Eksperci podają w raporcie przykłady modeli opieki na chorymi w astmą z powodzeniem zastosowane lub wdrażane w innych krajach, między innymi w Finlandii i Estonii.

Finlandia. Sieć lokalnych koordynatorów opieki nad chorymi z astmą

System opieki nad pacjentem z podejrzeniem astmy oskrzelowej zrewolucjonizowano w Finlandii od 1994 roku - zgodnie z założeniami 10-letniego programu walki z astmą opracowanego przez zespół, który prowadził prof. Tari Haahteli.

Celem programu było zaproponowanie metod edukacji i rozbudowanie sieci upowszechniającej stosowanie dostępnych standardów w codziennej praktyce, co z kolei zwiększyłoby wykrywalność astmy oraz obniżyłoby koszty społeczne wynikające z tej choroby. Do podstawowych założeń programu należało wczesne rozpoznanie i efektywne leczenie astmy - miało to skutkować zmniejszeniem kosztów pośrednich wynikających z niezdolności do pracy, zwolnień i rent chorobowych.

  • W ciągu 10 lat stworzono sieć lokalnych koordynatorów programu, w skład której wchodziło 200 lekarzy i 580 pielęgniarek
  • W każdej poradni była co najmniej jedna osoba zaangażowana w program. Przeprowadzono szkolenia dla:
    - Ponad 100 dla specjalistów
    - 237 dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej
    - Prawie 500 dla innych osób związanych ze służbą zdrowia
  • Szkolenia te objęły prawie 40 tysięcy osób. W kolejnych latach, ucząc się na własnych błędach i doświadczeniach, rozszerzono program o część zaadresowaną do farmaceutów i pediatrów.

Fiński program okazał się sukcesem. Wyniki są imponujące

Pierwszą analizę wyników fińskiego programu opieki nad pacjentami z astmą przedstawiono w 2001 r., a ostateczne dane - w 2008 roku. Program okazał się wielkim sukcesem, a jego wyniki są imponujące. Śmiertelność z powodu astmy sadła w ciągu 10 lat ze 123 zgonów w 1993 r. do 85 w 2003 r. Liczba dni pobytu w szpitalu z powodu astmy zmniejszyła się o ponad połowę - ze 110 tys. w 1993 r. do 51 tys. w roku w 2003.

W 1995 r. Finlandia osiągnęła zalecany (powyżej 1,0) poziom zużycia glikokortykosteroidów wziewnych opisywany przez stosunek zużycia tych leków do beta-mimetyków. Całkowite koszty opieki nad pacjentami z astmą, po uwzględnieniu wskaźników inflacji, istotnie spadły mimo wzrostu o 56 proc. liczby chorych z tym rozpoznaniem.

W przeliczeniu na jednego chorego koszty te zredukowane zostały o 36 proc. - z 1611 euro w 1993 r. do 1031 euro w roku 2003 r. Całkowite koszty wprowadzenia programu oszacowano na 650 tys. euro.

- Przykład fińskiego programu pokazuje, że zastosowanie odpowiedniej strategii, szkoleń i edukacji interaktywnej, równolegle ze zmianą organizacji opieki nad pacjentami z astmą oskrzelową może prowadzić do spektakularnego zmniejszenia śmiertelności, liczby rent oraz kosztów ponoszonych przez ubezpieczyciela - konkludują autorzy raportu „Astma oskrzelowa - nowy model zarządzania chorobą nakierowany na wzrost wartości zdrowotnej”.

Estonia. Algorytm ułatwia lekarzom rodzinnym diagnozowanie astmy

Celem opieki nad pacjentami z astmą oskrzelową w Estonii jest poprawa jakości leczenia i kontroli tej choroby, a także wzrost liczby skierowań do lekarzy specjalistów z powodu niskiej obecnie wykrywalności astmy oskrzelowej wśród pacjentów lekarzy rodzinnych oraz braku standardu zarządzania chorobą.

Utworzono algorytm, który pozwala lekarzom rodzinnym identyfikować pacjentów z astmą oraz zaplanować lub dostosować leczenie, a w razie potrzeby skierować ich do specjalisty.

Algorytm powstał na podstawie Elektronicznego Systemu Wspomagania Decyzji, opartego na Wiarygodnych Danych, opracowanego w Finlandii (The Evidence-Based Medicine Electronic Decision Support - EBMEDS). System otrzymuje ustrukturyzowane dane pacjenta z elektronicznych kart zdrowia (EHR) i wysyła przypomnienia, sugestie terapeutyczne i specyficzne dla diagnozy linki do wytycznych. Może być również używany do automatycznego wstępnego wprowadzania danych pacjenta do formularzy i kalkulatorów.

Oprócz stosowania w czasie rzeczywistym reguły wspomagania decyzji lekarzy, sytem EBMEDS można też uruchamiać w populacjach pacjentów. System umożliwił wdrożenie, uprzednio zatwierdzonych przez organy administracji publicznej standardów. Wytyczne te zostały opracowane przy współpracy klinicystów (stowarzyszenia lekarzy pierwszego kontaktu) z płatnikiem publicznym.

Informacja zwrotna dla lekarza prowadzącego

Podstawowe dane, które są dostępne w systemach informatycznych, to preskrypcje leków i realizacje recept na pewne grupy leków. Informacje te umożliwiają identyfikację pacjentów nieleczonych lub nieosiągających optymalnej kontroli choroby. Dodatkową cenną informację stanowią dane dotyczące realizacji recept na leki, które powinny być stosowane systematycznie.

Informacja zwrotna dla lekarza prowadzącego lub konsultującego umożliwia przeprowadzenie edukacji, która poprawi przestrzeganie przez pacjenta zaleceń lekarskich. Oczekiwanym rezultatem tych działań jest zmniejszenie obciążenia astmą systemu opieki zdrowotnej oraz redukcja zaostrzeń tej choroby wśród pacjentów.

Najważniejsze zasady estońskiego programu opieki nad pacjentami z astmą:

  • Docelowymi odbiorcami algorytmu są lekarze pierwszego kontaktu i ich pacjenci z rozpoznaną astmą
  • Algorytm jest częścią programu wspierania decyzji w zakresie opieki zdrowotnej finansowanej przez rząd
  • Gdy lekarz rodzinny analizuje historię pacjenta w programie zarządzania pacjentami i jeśli system wykryje nadużywanie leków specyficznych dla astmy (OSC, SABA, wysokie dawki ISC), wyświetla ostrzeżenie i dalsze instrukcje dotyczące prawidłowego postępowania z pacjentem
  • Program pomaga w identyfikacji pacjentów z niekontrolowaną astmą, o których lekarz pierwszego kontaktu nie wiedział
  • Program pomoże lekarzom rodzinnym zauważyć luki w stosowanej terapii, iodpowiednio dostosować leczenie/lub skierować pacjenta na wizytę u specjalisty.

Czytaj też:

Astma. Wziewne leki łagodzące objawy astmy są nadużywane. To groźne dla zdrowia - ostrzegają lekarze

E-recepta. Będą zmiany? Lekarze chcą wprowadzić nowe rozwiązanie

 

Dowiedz się więcej na temat:
Podaj imię Wpisz komentarz
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum