• Drukuj
• Komentarze

Propedeutyka zarządzania w ochronie zdrowia w Polsce - stan na rok 2011 (cz. 2). Specjalizacje medyczne.

• Sławomir Tubek
• 22-03-2011 09:28

W krótkim zarysie chciałbym się zająć samym trybem odbywania specjalizacji, nie wnikając w dyskusję co do zasadności (lub jej braku) poprzedzania np. specjalizacji szczegółowych - specjalizacją bardziej ogólną.

Specjalizacja medyczna jest elementem awansu zawodowego i materialnego w pozytywnym tego słowa znaczeniu. O ile jeszcze kilkanaście lat temu było to pobożne życzenie, to obecnie jest to już fakt dokonany. Jakiś czas temu, gdy pojawił się skandal związany z korupcją przy zdawaniu egzaminów specjalizacyjnych m.in. z chorób wewnętrznych (sprzedaż rozwiązań testów) – jednym z uzasadnień zarzutów wobec osób winnych było stwierdzenie, że zdobycie określonej specjalizacji otwiera drogę do określonych stanowisk.

Pokłosie przyzwyczajeń
Jakość w funkcjonowaniu systemu ochrony zdrowia zależy m.in. od jakości kadr medycznych. W związku z prawdziwym założeniem, że specjalizacja medyczna jest elementem awansu zawodowego i materialnego należy również założyć, że sposób jej zdobywania (czas trwania, staże, nabywanie umiejętności praktycznych, egzamin) powinien być jasno określony i – co najważniejsze przestrzegany – przez wszystkich uczestników tego procesu: organizatorów procesu specjalizacyjnego po stronie rządowej (urzędy wojewódzkie), jednostek specjalizujących (staże główne i cząstkowe), kierowników specjalizacji i samych osób specjalizujących się.

Wydawałoby się, że czas tzw. specjalizacji „kanapowych” (przyjeżdżam, siedzę, odbębniam czas, pieczątka na zaliczenie i było minęło) dobiegł końca. Ale chyba jednak nie do końca…

Kiedyś staże do specjalizacji można było „załatwić”. Pokłosie tych przyzwyczajeń jeszcze funkcjonuje. Sam biorę udział w rozmowach kwalifikacyjnych do egzaminu specjalizacyjnego, organizowanych przez konsultanta wojewódzkiego, w celu sprawdzenia merytorycznego przygotowania lekarzy i ich dokumentacji specjalizacyjnej przed przesłaniem ich do CMKP – pokłosie dawnego systemu widać jak na dłoni.

Np. zaliczenia staży cząstkowych są podpisywane przez kierownika specjalizacji, a nie kierownika jednostki prowadzącej staż cząstkowy. Pewnym kuriozum kilka lat temu było dostarczenie karty specjalizacyjnej niewypełnionej, podbitej pieczątkami kierownika specjalizacji in blanco, w każdym miejscu, gdzie tylko miała być pieczątka… Totalny brak świadomości i odpowiedzialności kierownika specjalizacji. A może by tak w końcu kierownikowi specjalizacji płacić za kształcenie i wymagać?

Uczestnikami procesu kształcenia podyplomowego są: państwo (agendy rządowe – czyli urzędy wojewódzkie oraz CMKP), konsultanci krajowi, regionalni i wojewódzcy, ośrodki specjalizujące, kierownicy specjalizacji oraz lekarze specjalizujący się. Szkoda, że w tym systemie nie ma samorządów zawodowych.

Podział obowiązków
Rola i obowiązki poszczególnych uczestników procesu specjalizacyjnego powinna wyglądać następująco:
• państwo: akredytacja ośrodków do specjalizacji, kontrola warunków specjalizowania i spełniania wymogów akredytacyjnych; pilnowanie procedury specjalizacji, kontrola odbywania specjalizacji, organizacja egzaminów specjalizacyjnych;

• konsultanci: czynny udział w realizacji w/w zadań państwa;

• ośrodek specjalizujący: spełnienie i utrzymywanie warunków akredytacyjnych, związanie (sformalizowanie związku) osoby specjalizującej się z ośrodkiem specjalizacyjnym umową zabezpieczającą prawnie pod każdym względem (medycznym, ochrony danych osobowych), udział tej osoby w procesach diagnostyczno-terapeutycznych przeprowadzanych w ośrodku.

Korzyścią dla ośrodka specjalizującego będzie pierwszeństwo wyboru do zatrudnienia osób specjalizujących się, a dodatkowo, co jest bardzo istotne – w przypadku osób specjalizujących się spoza ośrodka, oddelegowanych na czas stażu specjalizacyjnego z jednostki macierzystej – ośrodek specjalizacyjny ma więc zmotywowanego do pracy pracownika, nie ponosząc kosztów jego zatrudnienia (pracownik za darmo!), podobnie jak w przypadku rezydentury.

Formą prawną teoretycznie do wykorzystania może być tzw. leasing pracowniczy (art. 1741 kodeksu pracy), lecz w tej sytuacji ośrodek specjalizujący nie ma wyżej wspomnianej korzyści finansowej.

• Rola i obowiązki kierownika specjalizacji: rzetelne prowadzenie specjalizacji – przestrzeganie czasu trwania specjalizacji, staży cząstkowych, kolokwiów, potwierdzanie rzeczywiście nabytych umiejętności praktycznych, dopilnowanie strony formalnej staży specjalizacyjnych (karta specjalizacji, opinia o specjalizującym się).  

• Rola i obowiązki osoby specjalizującej się – wydaje się to truizmem, ale nie zapominajmy, że rzeczywistość tworzą ludzie: rzetelne odbywanie specjalizacji – przestrzeganie czasu trwania specjalizacji, staży cząstkowych, zdawania kolokwiów, rzeczywiste nabywanie umiejętności praktycznych, dopilnowanie strony formalnej staży specjalizacyjnych (prawne umocowanie w ośrodkach specjalizującym – głównym i w prowadzących staże cząstkowe, karta specjalizacji).  

Konieczność weryfikacji
Na każdym etapie prowadzenia specjalizacji powinna być możliwość weryfikacji odbytego szkolenia specjalizacyjnego (np. potwierdzanie wykonanych badań endoskopowych na podstawie odpowiednich wpisów w dokumentacji medycznej pracowni endoskopowej itp.).

Odstępstwa od określonych zasad specjalizacyjnych powinna regulować umowa w formie pisemnej pomiędzy zakładem pracy osoby specjalizującej się a jednostką specjalizującą za zgodą kierownika specjalizacji i konsultanta wojewódzkiego z danej dziedziny.

Z przykrością należy stwierdzić, że obecnie rola samorządów zawodowych w procesie kształcenia specjalizacyjnego jest – biorąc pod uwagę ideę samorządności medycznych grup zawodowych – daleko niezadowalająca.

Podsumowując, proces specjalizacji powinien być sformalizowany w oparciu o kodeks pracy i kodeks cywilny oraz sprawdzalnym pod względem spełniania wymogów stażu specjalizacyjnego (jego odbywania i nabywania umiejętności praktycznych) na każdym jego etapie.

Sławomir Tubek
kierownik Oddziału Chorób Wewnętrznych Szpitala Wojewódzkiego w Opolu

Czytaj więcej:    specjalizacje medyczne