Możliwości diagnostyczne ultrasonografii w RZS - czy doceniane?

W kraju pracuje około 30 lekarzy - specjalistów mających ukończony kurs w zakresie ultrasonografii w reumatologii na poziomie średniozaawansowanym wg standardów EULAR. Ultrasonografia wydaje się być tą techniką badań obrazowych, która przyniesie szerszy dostęp do wczesnej diagnostyki reumatoidalnego zapalenia stawów (rzs).

Jak podkreśla prof. Sławomir Jeka, kierownik Kliniki Reumatologii i Układowych Chorób Tkanki Łącznej w Szpitalu Uniwersyteckim nr 2 w Bydgoszczy, ultrasonografia daje możliwość diagnostyki pacjenta we wczesnym okresie choroby. Wtedy, kiedy u osoby badanej nie ma jeszcze nadżerek w stawach, charakterystycznych dla aktywnego rzs.

Nadżerki to porażka

- Wykrycie wyraźnych nadżerek dopiero podczas pierwszego badania usg pacjenta można uznawać za porażkę. To oznacza, że spóźniliśmy się z leczeniem - mówi nam profesor, przypominając, że w rzs okno terapeutyczne otwarte jest przez pierwsze 3 miesiące rozwoju choroby. Tłumaczy: - Im później włączymy leczenie, tym częściej mamy gorsze efekty w ograniczaniu aktywności choroby, nawet przy tak zaawansowanej terapii, jak ta prowadzona przy zastosowaniu leków biologicznych.

Nadżerki są oczywiście widoczne i na klasycznych zdjęciach rentgenowskich. Właśnie dlatego to nie pytanie o nie jest tym dominującym, kierowanym do lekarza wykonującego procedurę diagnostyczną przy zastosowaniu ultrasonografii. Ta technika obrazowania bowiem powinna być stosowana nim zdjęcia rtg wykazują takie zmiany.

Zaletą badania ultrasonograficznego jest: możliwość obrazowania powierzchni stawowych i tkanek miękkich z oceną błony maziowej oraz obecności płynu w jamie stawowej (pierwsze symptomy choroby zapalnej); możliwość przeprowadzania pod kontrolą usg drobnych zabiegów (np. aspiracja płynu biopsja, iniekcja); wczesne wykrywanie zmian stawowych, niewidocznych w badaniu rtg; uzyskiwanie obrazu dynamicznego (obserwacja stawów w ruchu, ocena przepływów metodą Dopplera); możliwość bardzo licznych projekcji.

Kiedy wyniki nie są jednoznaczne

Zdaniem specjalistów pokładających wielkie nadzieje w rozpowszechnieniu dostępu do aparatów usg, we wczesnych okresach choroby często można nie stwierdzić u pacjenta obecności markerów charakterystycznych dla rzs, lub uzyskane wyniki są niejednoznaczne. Tymczasem badanie ultrasonograficzne już nawet na tym etapie rozwoju schorzenia uwidacznia zapalenie błony maziowej w stawie.

Jak dotąd usg znajduje zastosowanie we wczesnej diagnostyce maksymalnie u 15 proc. pacjentów reumatologicznych. Badanie to wymaga dużych umiejętności i doświadczenia ze strony lekarzy je wykonujących, oraz - to ze strony lekarzy zlecających i czytających opis - umiejętnego stawiania pytań.

- Albo specjalista wykonujący badanie ma wykazać patologię niepotwierdzoną w innych badaniach diagnostycznych, albo musi określić aktywność choroby w celu oceny przebiegu leczenia - zaznacza prof. Jeka. Dodaje: - Gdy na pierwsze badanie kierowany jest pacjent z obrzękiem stawu, oczekiwane jest potwierdzenie i ocena aktywności zapalenia stawu w oparciu o sygnał z power Doppler z błony maziowej. U pacjenta już leczonego oczekujemy najczęściej odpowiedzi na pytanie czy nadżerka jest w stanie zapalnym. Ta informacja pozwala stwierdzić w jakim stopniu stosowane leki hamują postęp choroby.

Usg, czyli stetoskop reumatologa

W badaniu ultrasonograficznym u pacjenta reumatologicznego możliwe jest również dostrzeżenie wielu innych zmian w stawach. Dla rzs charakterystyczny jest też m.in. przerost błony maziowej, obecność ziarniny zapalnej.

Ultrasonografia oprócz tego, iż daje możliwość prowadzenia diagnostyki we wczesnym okresie rozwoju zapalnych chorób tkanki łącznej, ma i tę zaletę, że pozostaje badaniem tanim. Jednak ta technika diagnostyczna nie jest szeroko dostępna w poradniach reumatologicznych w mniejszych miastach, a nawet prywatnych gabinetach, m.in. ze względu na stosunkowo wysoki koszt aparatu usg. Zakup aparatu usg, który może służyć do diagnostyki obrazowej w reumatologii, wymaga wydatkowania około 150-180 tys. złotych. To spory koszt dla przychodni.

Jak zaznacza prof. Jeka, aparat służący diagnostyce stawów ma często w opcji również oprzyrządowanie pozwalające na prowadzenie obrazowych badań diagnostycznych jamy brzusznej. Może więc służyć też internistom, co czyni bardziej racjonalnym posiadanie takiego aparatu przez przychodnię. - Dzisiaj usg jest narzędziem, które powinno niejako znajdować się pod ręką reumatologa na równi ze stetoskopem - uważa profesor.

Tłumaczy jak wyobraża sobie przebieg wizyty pacjenta, który dotarł do specjalisty: - Jeśli u pacjenta dostrzegalny jest wzbudzający zaniepokojenie obrzęk stawu, należy przeprowadzić nie zajmujące wiele czasu badanie ultrasonografem. Na tym polega przewaga ultrasonografii nad inną diagnostyką. Badanie można wykonać podczas tej samej wizyty, w krótkim czasie uzyskując odpowiedź.

System szkoleń

Dodaje: - Lekarz posiadający aparat usg może, ponownie oglądając pacjenta podczas kolejnej wizyty, monitorować przebieg leczenia. Obrazy można zapisywać w formie zdjęć, filmu i łatwo powracać do nich w razie potrzeby.

Upowszechnieniu diagnostyki ultrasonograficznej w reumatologii służy m.in. powołanie w 2012 roku przy Polskim Towarzystwie Reumatologicznym sekcji badań obrazowych. W ten sposób powstała możliwość stworzenia systemu szkoleń dla lekarzy zgodnego ze standardami EULAR. W 2012 roku kurs podstawowy z zakresu zastosowania ultrasonografii w reumatologii ukończyło 90 lekarzy, w tym roku podejmą kursy uzupełniające.

Jak wyjaśnia prof. Sławomir Jeka, będący jednocześnie przewodniczącym sekcji badań obrazowych PTR, kurs podstawowy umożliwia specjaliście wykonywanie badań diagnostycznych i monitorowanie leczenia u prowadzonego przez tego lekarza pacjenta. Zdobyta podczas takiego kursu wiedza nie daje natomiast uprawnień do formalnego opisywania wyników takich badań i przekazywania tej oceny innym specjalistom. Uzyskanie poziomu średniozaawansowanego wymaga uzyskania doświadczenia popartego przeprowadzeniem tysięcy badań ultrasonograficznych. Zdobycie takiego doświadczenia jest możliwe w zasadzie tylko w warunkach kliniki czy oddziału.

comments powered by Disqus

BĄDŹ NA BIEŻĄCO Z MEDYCYNĄ!

Newsletter

Najważniejsze informacje portalu rynekzdrowia.pl prosto na Twój e-mail

Rynekzdrowia.pl: polub nas na Facebooku

Rynekzdrowia.pl: dołącz do nas na Google+

Obserwuj Rynek Zdrowia na Twitterze

RSS - wiadomości na czytnikach i w aplikacjach mobilnych

POLECAMY W PORTALACH