Magiczny wpływ, czyli jak działa placebo z lekarskich słów

Czy spojrzenie, ton głosu lekarza, wypowiedziane przez niego dobre słowo, mogą obiektywnie uśmierzać ból pacjenta, niczym „magiczny" pocałunek mamy kojący cierpienie małego dziecka, które właśnie boleśnie się uderzyło?

Multimedia

W ostatnim dziesięcioleciu dzięki postępowi wiedzy o neurotransmiterach i możliwości diagnostycznego zaglądania do mózgu pacjenta dzięki skanom PET (pozytronowa emisyjna tomografia komputerowa) badania nad efektem placebo stały się podstawą do studiów nad relacją lekarz - pacjent.

Gdy pacjent cierpiący na chorobę Parkinsona otrzymuje od od lekarza informację, że jego motoryka ulegnie poprawie, w ciele prążkowanym mózgu uwalniają się znaczne ilości dopaminy. Z kolei gdy pacjent oczekuje, iż zacznie powracać do zdrowia, następuje aktywizacja ośrodków nagrody w mózgu zlokalizowanych w okolicach jądra półleżącego, tego samego obszaru, który aktywizuje się gdy człowiek spodziewa się jedzenia, seksu, wypłaty finansowej.

Obok ośrodka nagrody, słowa otuchy i nadziei, czy przekazane przez lekarza dobrych wieści dotyczących efektów terapii (np. informacja, że odczuwany przez pacjenta ból zmniejszy się po podaniu leku) aktywizuje korę okołonadczołową, związaną z uwalnianiem neuroprzekaźników redukujących lęk. Znamy dziś wiele takich mechanizmów i zależności.

Zarówno efekt placebo, jak odpowiedź pacjenta na relację z lekarzem, to efekt interakcji zachowania lekarza, społecznego kontekstu i zjawisk zachodzących w mózgu pacjenta. 

Poprzez wpływ na oczekiwania i nastawienie pacjenta z RZS lekarz może zatem zdecydować nie tylko o tym, czy podejmie leczenie konwencjonalne czy biologiczne, ale JAK będzie o przebiegu czy zmianie scenariusza leczenia rozmawiał. Możemy dziś niejako zarządzać całym kontekstem psychospołecznym, który staje się potem źródłem bodźców warunkowych uruchamiających mechanizmy, redukujące lęk, ból i depresję pacjenta.

W tej sytuacji warto więc widzieć, jakie czynniki wpływające w codziennej praktyce na relacje lekarz - pacjent obejmować uwagą. Z jednej strony, pomocny jest tu wgląd w „wewnętrzną teorię kuracji”, jaka powstaje w umyśle pacjenta - składającą się na nią wiedzę medyczną, zapisy dotychczasowych doświadczeń terapeutycznych oraz przeświadczenia ukształtowane przez lekarzy i rozmowy (nie tylko z nami).

Z drugiej strony, na mózg pacjenta działają: wyraz twarzy, pozycja ciała, same słowa wypowiadane przez lekarza, pielęgniarki, personel medyczny (ale także pacjentów oczekujących w poczekalni) oraz widok, zapach i dźwięk aparatury medycznej i leków, kontakt z instrumentami medycznymi, kolor i wygląd leków i ich opakowań…

Niestety, wszystkie te czynniki decydują nie tylko o pozytywnym efekcie placebo, który - jak widzimy - może umocnić rezultaty realnej terapii i przestrzeganie zaleceń przez pacjenta. One mogą też generować efekt negatywny - nocebo - który osłabia rezultaty naszych wysiłków. Aby jednak umocnić siebie samych w pozytywnym nastawieniu, nie będziemy dziś tego wątku pogłębiać…

 

 

Wybrane doniesienia:

• W przeprowadzonych w Szwecji badaniach kardiologicznych pacjenci w grupie kontrolnej z placebo otrzymali taki sam kardiostymulator, jak pacjenci w grupie leczonej tradycyjnie, z tym, że urządzenie było wyłączone. Ku zdumieniu lekarzy, po trzech miesiącach stan objawowy pacjentów uległ poprawie w obydwu grupach. Jeszcze bardziej zaskakujący jest fakt, że przepływ krwi przez serce pacjentów z placebo wręcz wzrósł (Czy to tylko efekt placebo?, Andrew Brown na podstawie wykładu Fabrizio Benedetti, http://www.scienceinschool.org/2011/issue21/placebo/polish).

• Eksperyment kliniczny wykazał, że zastrzyk z metamizolu, mocnego środka przeciwbólowego, skutecznie przeciwdziałał bólowi pooperacyjnemu pacjenta, lecz gdy podano lek bez wiedzy pacjenta (za pomocą wenflonu) był on nieskuteczny. Uśmierzające bόl działanie zastrzyku było spowodowane efektem placebo (Colloca & Benedetti, 2005).

 

LITERATURA:

Fabrizio Benedetti, The Patient’ Brain, the neuroscience behind the doctor – patient relationship, Oxford University Press, New York 2011

Andrew Brown, (na podstawie wykładu Fabrizio Benedetti) Czy to tylko efekt placebo?, http://www.scienceinschool.org/2011/issue21/placebo/polish

 



comments powered by Disqus

BĄDŹ NA BIEŻĄCO Z MEDYCYNĄ!

Newsletter

Najważniejsze informacje portalu rynekzdrowia.pl prosto na Twój e-mail

Rynekzdrowia.pl: polub nas na Facebooku

Rynekzdrowia.pl: dołącz do nas na Google+

Obserwuj Rynek Zdrowia na Twitterze

RSS - wiadomości na czytnikach i w aplikacjach mobilnych

POLECAMY W PORTALACH