Katarzyna Lisowska, Dariusz Ciepiela | 18-10-2011 10:16

Mądre oszczędzanie

Nie tylko grupy zakupowe i wspólne przetargi podnoszą efektywność energetyczną w polskich szpitalach

Co najmniej 14% rocznie - taką obniżkę ceny energii elektrycznej mogą uzyskać mazowieckie szpitale dzięki wspólnym zakupom. Inicjatorem połączenia sił 16 szpitali w jednym przetargu jest samorząd województwa mazowieckiego. Zwiększaniu efektywności energetycznej polskich placówek ochrony zdrowia służą też inne przedsięwzięcia: modernizacje infrastruktury, termomodernizacje, wreszcie inwestycje w odnawialne źródła energii.

Mazowieckie szpitale co roku ponoszą duże koszty związane z zakupem energii elektrycznej. Opłaty z tego tytułu stanowią istotną pozycję w budżetach placówek.

Samorząd znalazł sposób

- Podatnicy z Mazowsza przekażą w tym roku innym województwom 628 mln zł w ramach tzw. janosikowego. Stanowi to 40% tegorocznych dochodów podatkowych województwa - mówi Rynkowi Zdrowia Marcin Kierwiński, wicemarszałek województwa mazowieckiego.

- Jesteśmy więc zmuszeni szukać oszczędności, ponieważ funduszy z budżetu nie wystarczy, by zaspokoić wszystkie potrzeby podległych samorządowi instytucji. Chodzi jednak o takie oszczędności, które nie będą się odbijać na normalnej działalności tych ośrodków - dodaje wicemarszałek.

Jednym ze sposobów na ich pozyskanie jest utworzenie tzw. grupy zakupowej zrzeszającej kilka podmiotów, które wspólnie się przygotowują do skonsolidowanego zakupu. Pierwszym projektem realizowanym w ten sposób ma być wspólny zakup energii elektrycznej dla 16 szpitali podległych Mazowieckiemu Urzędowi Marszałkowskiemu.

Jak zapewnia nas Marcin Kierwiński, zaoszczędzone w ten sposób pieniądze zostaną przeznaczone na bieżącą działalność szpitali: - Liczymy, że oszczędności w tym zakresie będą co najmniej kilkunastoprocentowe.

Wybrani

Organizatorem zakupu jest Mazowiecka Agencja Energetyczna (MAE), której udziałowcem jest samorząd województwa mazowieckiego. - Wybór 16 szpitali wchodzących do grupy zakupowej nie jest przypadkowy - informuje nas Bartosz Dubiński, prezes MAE.

- Agencja najpierw przeprowadziła audyt umów i faktur za energię elektryczną we wszystkich placówkach ochrony zdrowia, których organem założycielskim jest samorząd województwa mazowieckiego.

Ostatecznie wyłoniono 16 placówek charakteryzujących się największym zużyciem energii elektrycznej - wyjaśnia Dubiński.

Jak przyznaje prezes, ograniczona liczba wytypowanych szpitali wynikała również z faktu, że część placówek w związku z obowiązującymi je umowami handlowymi nie może w najbliższym czasie zmienić sprzedawcy energii.

- Oczywiście wraz z wygaśnięciem takich umów kolejne szpitale będą mogły później przystąpić do grupy. Założenie jest bowiem takie, by liczyła ona jak najwięcej podmiotów - podkreśla prezes.

Próbowali sami, ale...

Do grupy zakwalifikował się m.in. Szpital Dziecięcy im. prof. Jana Bogdanowicza w Warszawie. Jak przyznaje w rozmowie z nami Małgorzata Stachurska-Turos, dyrektor szpitala, placówka od 2009 roku podejmuje działania pozwalające na zmniejszenie kosztów energii elektrycznej.

- O ile przez te dwa lata byliśmy w stanie osiągnąć pewne korzyści, to dotyczyły one jedynie opłat związanych z dystrybucją. Jako pojedynczy podmiot nie mieliśmy szans na zmniejszenie kosztów samego zakupu energii. Taką możliwość daje nam dopiero przystąpienie do wspólnego zakupu z innymi partnerami - wyjaśnia dyrektor.

Przetarg na zakup prądu dla mazowieckich szpitali został właśnie ogłoszony.

Oferty można składać do 10 października, zaś najpóźniej do końca marca 2012 roku mają być podpisane umowy dla wszystkich 16 szpitali.

Jak przyznaje w rozmowie z Rynkiem Zdrowia Krzysztof Strzałkowski, wicemarszałek województwa mazowieckiego, samorząd planuje utworzenie także innych grup zakupowych w ochronie zdrowia.

- Obecnie sprawdzamy, jakie są możliwości i ewentualne korzyści wynikające ze stworzenia takiej wspólnej platformy zakupowej także dla zakupu leków, sprzętu medycznego oraz materiałów opatrunkowych.

Sądzę, że wkrótce i na tym polu będziemy mogli mówić o konkretnych działaniach - przyznaje Strzałkowski.

Wspólne zakupy coraz popularniejsze

Idea tworzenia platformy zakupowej wzbudza zainteresowanie także i innych samorządów. Według wyliczeń Urzędu Marszałkowskiego w Opolu, i tu wspólny przetarg na dostawę energii dla szpitali przyniósłby kilkanaście procent oszczędności.

Tutaj jednak ostatecznie inicjatywę w tym zakresie przejęła dyrekcja Szpitala Wojewódzkiego w Opolu. To ona wzięła na swoje barki logistykę związaną z przygotowaniem i przeprowadzeniem przetargu. Placówka szacuje, że w ciągu roku zaoszczędzi w ten sposób około 200 tys zł. Z kolei samorząd województwa wielkopolskiego już kilka miesięcy temu powołał spółkę, która ma pomóc szpitalom w hurtowych zakupach - m.in. leków i sprzętu medycznego. Podobna spółka celowa, zajmująca się głównie realizacją inwestycji w marszałkowskich placówkach, działa już w województwie kujawsko-pomorskim.

Wielkopolski samorząd szacuje, że w ciągu dwóch lat aktywność spółki ma przynieść zasadnicze oszczędności w kosztach funkcjonowania 25 wojewódzkich szpitali i przychodni. To się przełoży na poprawę ich wyników finansowych bez pogarszania jakości świadczeń zdrowotnych i komfortu chorego.

- Liczymy na duże zdolności negocjacyjne spółki, na pewno większe niż pojedynczego szpitala. Jeśli poprzez konsolidację uda się obniżyć koszty nawet o około 5%, uzyskamy oszczędności rzędu 29 mln zł. To duże pieniądze, które zostaną przecież do dyspozycji naszych lecznic - przyznaje Leszek Wojtasiak, wicemarszałek województwa wielkopolskiego.

W Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym (WSzS) w Częstochowie działa największa w Polsce instalacja kolektorów słonecznych, jej wielkość wynosi 1500 mkw. Instalacja została uruchomiona już w 2007 r. - Koszt instalacji kolektorów słonecznych wyniósł 4,1 mln zł. Z tego 1,5 mln to dofinansowanie z Eko-Funduszu, 780 tys. zł - dotacja z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska, 120 tys. zł wynosi koszt własny (projekt ofertowy, nadzór budowlany), a 1,7 mln zł to pożyczka, która jest spłacana z zysków za wyprodukowane ciepło - tłumaczy Wojciech Prosiński, zastępca dyrektora ds. techniczno-eksploatacyjnych WSzS w Częstochowie.

Całkowity osiągnięty zysk z tej instalacji wyniósł 1 186 390 zł (stan na połowę września 2011 r.). Zaciągnięta pożyczka została spłacona w 70%.

WSzS dokonał także modernizacji węzła cieplnego w budynku przy ul. PCK. Podgrzanie ciepłej wody użytkowej zastąpiono ciepłem sieciowym z elektrociepłowni Fortum w Częstochowie. Koszt modernizacji wyniósł 56 tys. zł i były to w całości środki własne.

Ciepło sieciowe

okazało się znacznie tańszym rozwiązaniem, koszt wyprodukowania przez szpital 1 GJ ciepła z własnej kotłowni na bazie oleju opałowego wynosił 105 zł, a koszt ciepła z Fortum to 42 zł. Średnie miesięczne zapotrzebowanie ciepła wynosi 350 GJ. Średni miesięczny zysk wynosi 22 tys. zł, co oznacza, że koszt inwestycji zwrócił się ciągu 2,5 miesiąca.

W szpitalu zmodernizowano także instalację zasilającą centrale klimatyzacyjne w ciepło. W tym przypadku również zastąpiono ciepło z własnej kotłowni ciepłem sieciowym z Fortum.

Koszt wyprodukowania 1 GJ ciepła ze szpitalnej kotłowni na bazie gazu wynosił 81,82 zł, a koszt ciepła z Fortum to 35 zł. Przy średnim miesięcznym zapotrzebowaniu na ciepło sięgającym 500 GJ, średni miesięczny zysk wynosi 23,4 tys. zł. Całkowity poniesiony koszt własny WSzS wyniósł ok. 15 tys., zatem inwestycja zwróciła się w ciągu miesiąca.

Częstochowski szpital zmodernizował ponadto hydroforownię; celem tej inwestycji było zmniejszenie zużycia energii elektrycznej, które nastąpiło poprzez odcięcie niskich budynków zasilanych z hydroforowni w wodę pitną (nie pracują pompy ciśnieniowe, których koszt miesięcznego utrzymania wynosił około 700 zł). Budynki te są obecnie zasilane bezpośrednio z sieci wodociągowej.

Średni miesięczny zysk z tych działań wyniósł ok. 500 zł. Dodatkowo zainstalowanie nowych pomp i zaworów zwrotnych wyeliminowało pęknięcia podziemnych rurociągów wodnych, które były skutkiem uderzeń przestarzałych zaworów.

- Przygotowujemy się do wymiany 2000 sztuk żarówek i tradycyjnych świetlówek, które zastąpimy źródłami światła w technologii LED. Koszty są wysokie, ale cała operacja jest bardzo opłacalna, jak cały postęp technologiczny - podkreśla Wojciech Prosiński. - Istnieje tylko problem pokrycia kosztów takich inwestycji, ale przecież od tego są nowoczesne systemy finansowania, a spłaty następują z osiąganych zysków. W naszym szpitalu takie myślenie zagościło już dawno.

Innowacyjne podejście

do zarządzania energią wdraża także Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Radomiu, czyli jedna z większych placówek medycznych w woj. mazowieckim, dysponująca 857 łóżkami i 36 poradniami specjalistycznymi.

Szpital jest uczestnikiem projektu pn. "Budowa instalacji fotowoltaicznej i wiatrowej wraz z systemem kogeneracyjnym dla WSzS w Radomiu". Wartość całego projektu to około 6,9 mln zł, realizowany jest ze środków samorządu województwa mazowieckiego.

- Zakres przedmiotowy realizowanego przedsięwzięcia dotyczy rozbudowy i modernizacji infrastruktury służącej do produkcji i przesyłu energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych, przyczyniającej się do poprawy jakości środowiska poprzez poprawę stanu atmosfery - wyjaśnia Andrzej Forysiak, kierownik działu techniczno-eksploatacyjnego radomskiego szpitala.

Realizacja przedsięwzięcia jest oparta na zainstalowaniu: kogeneratora gazowego wytwarzającego energię elektryczną i cieplną z gazu ziemnego, wiatraka wytwarzającego energię elektryczną z energii wiatru oraz systemu fotowoltaicznego wytwarzającego energię elektryczną z energii słonecznej.

Obecnie szpital posiada kotłownię gazową, wytwarzającą ciepło na potrzeby placówki. Po zainstalowaniu kogeneratora zastąpi on kotłownię, produkując ciepło oraz energię elektryczną na potrzeby szpitala, pokrywając w 100% zapotrzebowanie na energię elektryczną wynoszące 1400 kW oraz większość zapotrzebowania na ciepło.

Jak informuje Andrzej Forysiak, kogenerator zostanie prawdopodobnie uruchomiony w pierwszym półroczu 2012 r. Zostanie również podłączony do sieci średniego napięcia, ponieważ nadwyżki energii będą sprzedawane.

WSzS w Radomiu szykuje się także do instalacji kolektorów słonecznych, która ma być sfinansowana w ramach Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy.

Szpital bierze udział w projekcie "Budowa systemu energii odnawialnej - kolektory słoneczne w zakładach opieki zdrowotnej, dla których organem tworzącym jest Samorząd Województwa Mazowieckiego".

Obecnie trwa wybór miejsca, gdzie kolektory zostaną zamontowane. Część zapewne zostanie zainstalowana na dachach szpitalnych budynków, pozostałe staną na ziemi. Kolektory prawdopodobnie ruszą pod koniec 2012 roku. Ich instalacja będzie się wiązała z koniecznością przebudowy infrastruktury szpitalnej i sieci ciepłowniczej w budynkach. Koszt kolektorów to ok. 10 mln zł. Dzięki ich instalacji o ok. 70% mają spaść koszty ciepłej wody.

Ważny audyt

WSzS w Radomiu spodziewa się bardzo dużych oszczędności wynikających z tych inwestycji - szpital co miesiąc za energię elektryczną płaci ok. 240 tys. zł. Tych kosztów nie trzeba już będzie ponosić, ale w zamian wzrosną rachunki za zwiększone zużycie gazu.

Inwestycje powinny się zwrócić w ciągu kilku lat i przynieść łączne oszczędności rzędu 2 mln zł rocznie, a ich rezultatem będzie: zaoszczędzona energia elektryczna (ok. 4 000 MWh rocznie), zaoszczędzona energia cieplna (ok. 34 000 GJ rocznie) oraz zaoszczędzony olej opałowy (ok. 580 ton rocznie). Szpital już w przeszłości przeprowadził inne inwestycje energooszczędne.

W 2006 r., w ramach termomodernizacji, wymieniono okna. Elewację szpitala wybudowano w energooszczędnej technologii Hunter Douglas.

Zmodernizowano także instalacje klimatyzacji i chłodzenia. Mający zakończyć się wkrótce audyt pozwoli na przygotowanie programu wymiany świetlówek oraz układów do zmniejszenia zużycia energii elektrycznej. Audyt ma także ocenić, jaka liczba punktów świetlnych jest potrzebna w szpitalu.

Świetlówki mają zostać wymienione na lampy LED.

Kampania ruszyła

Efektywność energetyczna polskiej gospodarki, mimo dużego postępu w ostatnich latach, nadal jest o wiele gorsza niż gospodarek krajów zachodnich.

W porównaniu do najbardziej rozwiniętych państw Europy wypadamy trzy razy gorzej, w porównaniu do średniej UE - dwa razy.

Żeby zniwelować tę różnicę, musi zostać podjęty cały szereg działań: od wprowadzenia w życie zapisów ustawy o efektywności energetycznej po zmianę przyzwyczajeń statystycznego Kowalskiego. W to zadanie wpisuje się Grupa PTWP - wydawca m.in. miesięczników Rynek Zdrowia, Nowy Przemysł oraz portali wnp.pl i rynekzdrowia.pl - inaugurując ogólnokrajową kampanię informacyjną Polska Efektywna Energetycznie.

Będziemy promować efektywność energetyczną m.in. w czasopismach i portalach należących do Grupy PTWP.

Odbędzie się także pięć konferencji tematycznych dla menedżerów i urzędników w dużych polskich miastach. Naszą akcję podsumujemy podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego (Katowice, 14-16 maja 2012 r.).