Dopalacze nadal groźne

Przegląd substancji, o których działaniu powinni wiedzieć m.in. lekarze i farmaceuci

27 listopada 2010 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, zakazująca produkcji i wprowadzania do obrotu produktów, które mogą być używane jak środki odurzające lub substancje psychotropowe - w tym tzw. dopalaczy .

Za złamanie zakazu grozi kara od 20 tys. zł do miliona zł. Samo karanie jednak nie wystarczy; nadal potrzebna jest szeroka edukacja w tej materii.

Poniższy artykuł to przegląd wybranych substancji, które wciąż krążą na czarnym rynku i mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia.

Termin "dopalacz" nie posiada charakteru naukowego. To potoczna nazwa różnych mieszanek lub pojedynczych substancji o działaniu psychoaktywnym.

Są one substancjami nie do końca zbadanymi i w wielu przypadkach nie znajdują się na liście związków chemicznych oraz surowców kontrolowanych w ramach przepisów Ustawy o przeciwdziałaniu narkomani.

Do niedawna określenie "dopalacz" nie budziło większych emocji społecznych.

Kojarzyło się głównie z pospolicie reklamowanym energetyzującym napojem wzbogaconym substancjami rozjaśniającymi umysł i przedłużającymi koncentrację uwagi. Jednak od pewnego czasu do tej samej grupy, co dopalacze, zaczęto zaliczać również najrozmaitsze syntetyczne i naturalne substancje oddziałujące na centralny lub obwodowy układ nerwowy.

Substancje syntetyczne

W skład dopalaczy wchodzi wiele substancji psychoaktywnych, które są szczególnie niebezpieczne wówczas, gdy zmiesza się je z alkoholem potęgującym negatywny wpływ farmakologiczny i fizjologiczny na organizm ludzki wywołany przez dopalacze. W Irlandii odnotowano wysoką śmiertelność z tego powodu, takie przypadki stały się również coraz częstsze także w Polsce i dotyczą one głównie ludzi bardzo młodych, a nawet dzieci.

Poniżej przegląd najczęściej spotykanych substancji syntetycznych w dopalaczach:
  • BZP - N-benzylopiperazyna - stymulant ośrodkowego układu nerwowego o działaniu podobnym do amfetaminy.

    Jest to biały proszek w postaci tabletek lub kapsułek. BZP działa stymulująco na obwodowy układ nerwowy (OUN).

    Badania kliniczne wykazały, iż efekty działania BZP przypominają objawy po użyciu amfetaminy. Zaobserwowano szereg działań niepożądanych: bóle brzucha, nudności, wymioty, bóle głowy, kołatanie serca, brak apetytu, stany lękowe, bezsenność, rozdrażnienie oraz drgawki. Istnieją przesłanki, które świadczą o tym, że BZP może również uzależniać. Używanie tej substancji może spowodować odwodnienie organizmu i przyspieszenie tętna, co także niebezpiecznie obciąża układ krwionośny.

  • TFMPP - 3-trifluorometylofenylopiperazyna - biały proszek, który często występuje w połączeniu z BZP w postaci kapsułek lub tabletek.

    Mechanizm działania tej substancji przypomina efekty oddziaływania farmakologicznego LSD w połączeniu z metamfetaminą - jednak o dużo słabszym działaniu. TFMPP nie powoduje bardzo atrakcyjnych efektów psychoaktywnych. Efekt stymulacji OUN następuje po użyciu TFMPP łącznie z innymi substancjami.

    Działania niepożądane to bóle głowy, utrata apetytu, bezsenność, migreny, wymioty. TFMPP może uzależniać.

    Używanie tej substancji może spowodować odwodnienie organizmu i znaczące przyspieszenie tętna.

  • JWH018 - naftalen-1-yl (1-pentylindol- 3-yl, metanon) - syntetyczny agonista receptorów kanabinoidowych.

    Substancja grudkowata, twarda, lepka, przypominająca haszysz. Barwa od ciemnej do jasnobrązowej. Substancja ta jest często dodawana do mieszanek ziołowych. Sposób przygotowania nie jest znany. Efekty działania JWH018 nie zostały zbadane klinicznie. Przyjmujący ten specyfik twierdzą, iż ta substancja wywołuje podobne efekty jak marihuana i haszysz. Do działań niepożądanych można zaliczyć przyspieszone tętno, zawroty głowy, apatię, dekoncentrację, niemożność skupienia uwagi, lęki i urojenia. Ponadto wywołuje przekrwienie gałek ocznych, zaburzenia koordynacji ruchowej, zaburzenia uwagi i wysuszenie śluzówek.

  • MEFEDRON - (4-metylometkatynon) syntetyczna substancja wykazująca działanie stymulujące na OUN. Najczęściej ma postać białego proszku.

    Użytkownicy opisują efekty zbliżone do amfetaminy, a szczególnie do ekstazy.

    W niewielkich dawkach wywołuje euforię, podniecenie, pobudzenie i zwiększa chęć rozmowy. Mogą się również pojawić halucynacje.
Rośliny i grzyby

Dopalacze mogą mieć postać gatunkowo jednorodną (np. liście szałwii meksykańskiej) lub są mieszaninami różnych ziół należących do różnych gatunków roślin, najczęściej są sprzedawane w postaci suszu, a także w formie skrętów.

Opisy mieszanek ziołowych zawierają informacje, że są to składniki pochodzenia naturalnego stosowane od wieków w celach rytualnych lub leczniczych.

Należy zdawać sobie sprawę, iż efekt narkotyczny znacznej części mieszanek pochodzi od zawartych w nich syntetycznych kanabinoidów. Niektóre mieszanki zawierają nawet do dziesięciu różnych gatunków roślin zawierających alkaloidy, czyli składniki psychoaktywne lub wręcz narkotyczne.

Surowce psychoaktywne i narkotyczne w dopalaczach - rośliny i grzyby:
  • Krasnodrzew pospolity Erythroxylon coca - rodzina bot.: krasnokrzewowate - Erythroxylaceae. Składnikiem czynnym jest kokaina pozyskiwana z liści różnych gatunków krasnodrzewu.

    Kokaina pobudza ośrodki kory mózgowej, dając wyraźne pobudzenie psychoruchowe z "poprawą" samopoczucia; obserwuje się zmniejszenie wrażliwości na przykre bodźce oraz zniesienie zmęczenia. Pojawiają się stany euforii oraz omamy z towarzyszącym im rozszerzeniem źrenic, a także wytrzeszczem gałek ocznych.

    Objawy te przechodzą później w napady szału lub drgawki.

    Poprawa samopoczucia, a także pobudzenie seksualne to zachowania, które prowadzą do wyczerpania psychicznego, depresji, zaburzeń snu oraz objawów toksycznego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Stosowanie wziewne kokainy - tzw. crack - prowadzi do bardzo silnego uzależnienia z szybko pojawiającymi się stanami lękowymi, podejrzliwością, manią prześladowczą, zaburzeniami odbierania rzeczywistości oraz agresją. U osób zażywających crack obserwuje się zaburzenia sercowo-naczyniowe, takie jak arytmia, niedokrwienie mięśnia sercowego, które prowadzą do stopniowego niedotlenienia mózgu oraz do zawału.

  • Szałwia meksykańska - Salvia divinorum - rodzina bot.: jasnotowate Lamiaceae - roślina występująca dziko w górach Meksyku (Sierra Mazateca) w stanie Oaxaca. Głównym składnikiem aktywnym jest salvinorin A. Specyfik dostępny w postaci: suszu roślinnego (liście, skręty, ekstrakt). Wywołuje: działania halucynogenne, brak kontroli nad zachowaniem, poważne trudności w poruszaniu się. Palona szałwia meksykańska wywołuje ataki szału, urojenia i halucynacje. Surowiec ten może również indukować choroby psychiczne. Stan utraty kontroli trwa na tyle długo, by "konsument" znajdujący się pod wpływem tego surowca mógł wyrządzić sobie lub osobom znajdującym się w jego otoczeniu znaczącą krzywdę (wypadek, uszkodzenie ciała itp.). Bóle głowy spowodowane wdychaniem produktów spalania mogą utrzymywać się przez kilka godzin.

  • Pokrzyk wilcza jagoda - Atropa belladonna - rodzina bot.: psiankowate Solanaceae - surowcem jest liść i korzeń pokrzyku (Belladonnae folium et radix). Zawiera alkoloidy tropanowe będące mieszaniną L-hioscyjaniny, atropiny, apoatropiny, beladoniny i skopolaminy.

    Działanie ośrodkowe atropiny skutkuje pobudzeniem psychomotorycznym, wesołością, gonitwą myśli, łatwym uleganiem sugestii. Przy przedawkowaniu obserwuje się stan silnego pobudzenia i halucynacji euforycznych, objawy psychozymaniakalne, drgawki, zawroty głowy, nudności, zaburzenia mowy, gorączkę i porażenie oddechu.

    W wyniku porażenia ośrodka oddechowego może ostatecznie dojść do zgonu.

  • Muchomor czerwony - Amanita muscaria - rodz. muchomorowate Amanitaceae - występuje w postaci suszu kapelusza grzyba w postaci kawałków o różnym rozdrobnieniu.

    Spożywanie wywarów z owocników lub żucie ich wywołuje stan odurzenia.

    W początkowym okresie przypomina stan upojenia alkoholowego, a następnie występują halucynacje wzrokowe i słuchowe (zjawisko zwane synestezją). Może również występować uspokojenie i przygnębienie. Czasem pojawia się pobudzenie psychomotoryczne, które charakteryzuje się nadmiernym rozdrażnieniem i wściekłością.

    Wyostrza się wrażliwość wszystkich zmysłów, słabe dźwięki i normalne oświetlenie stają się trudne do zniesienia. Najczęstszym działaniem niepożądanym są zaburzenia równowagi, zmęczenie, pocenie się, zawroty głowy, szum w uszach. Często pojawiają się również nudności, wymioty i biegunka. Stwierdzono również przyspieszenie tętna, podwyższenie temperatury ciała nawet do 40 stopni, zaczerwienienie skóry, suchość w jamie ustnej. Wszystkie te objawy należy uznać za objawy zatrucia składnikami czynnymi tego muchomora, czyli muskaryną i muskarydyną oraz związkami o działaniu przeciwstawnym - kwasem ibotenowym i muscymolem. Za działania halucynogenne odpowiedzialna jest bufotenina.

  • Czuwaliczka jadalna - Catha edulis z rodziny bot.: dławiszowate Celastraceae - liście tego gatunku stosowane są jako środek pobudzający i dopingujący w krajach arabskich, głównie w Jemenie. Zawiera katynę - D-norpseudoefedrynę, jest inhibitorem MAO o działaniu podobnym do amfetaminy oraz katynon - podobne lecz silniejsze działania od katyny.

    Katynon (Cathinonum) to tzw. herbata abisyńska, która powoduje ekstremalną gadatliwość i euforię, wywołuje uczucie egzaltacji i wrażenie wyzwolenia spod wpływu czasu i przestrzeni, wyzwala energię do działania, hamuje łaknienie i prowadzi do uzależnienia psychicznego.

  • Kratom - Mtragyna speciosa - z rodziny bot. rutowatych Rutaceae - zwyczajowa nazwa drzewa pochodzącego z południowo-wschodniej Azji (Tajlandia, Malezja, Indonezja i tereny sąsiadujące). Używane są wysuszone i sproszkowane liście lub sproszkowany ekstrakt z suszonych liści w formie kapsułek (złoty kratom).

    Specyfik ma działanie pobudzające, stymuluje działanie depresyjne na OUN. Uważny jest również za łagodniej działającą postać o efektach zbliżonych do opium.

    Żucie liści lub picie wywarów - w niewielkiej ilości - lekko pobudza, natomiast w większych dawkach wywołuję euforię, błogostan i senność.

    Kratom wywołuje również wymioty, wpływa na perystaltykę jelit, osłabia potencję seksualną i powoduje brązowienie skóry. Przy częstym używaniu występują wszystkie konsekwencje jak w przypadku przyjmowania opium, łącznie z uzależnieniem. Obniża sprawność prowadzenia pojazdów mechanicznych. Produkt można bardzo łatwo przedawkować.

  • Powój hawajski - Argyreia nervosa - z rodziny powojowatych Convolvulaceae - roślina występuje w Afryce, Ameryce Środkowej. Substancjami czynnymi są pochodne kwasu lizergowego Ergina; roślina zwana często LSA. Powój to duże pnącza z liśćmi o sercowatym kształcie pokrytymi srebrzystymi włoskami. LSA występuje w twardych brązowych nasionach o średnicy około 5 mm.

    Powój ten wywołuje halucynacje wzrokowe, słuchowe, uspokojenie lub pobudzenie, bezsenność i trudność usiedzenia na miejscu, "wiercenie się". Efekty odurzające zaczynają się nasilać dopiero po 2 godzinach od użycia i trwają nawet do 14 godzin, co może być wyjątkowo nieprzyjemne i uciążliwe.

    Niektóre źródła podają, że organizm potrzebuje na regenerację nawet 24 godziny. LSA wywołuje ostre stany psychotyczne, a nawet działania samobójcze. Działanie jest nieprzewidywalne i różne osoby mogą reagować w odmienny sposób.

    Nasiona tego gatunku rośliny zawierają ponadto glikozydy cyjanogenne, które wywołują nudności, wymioty, biegunki, skurcze i bóle brzucha, a ergometryna u kobiet silnie obkurcza mięśnie macicy i stanowi zagrożenie dla ciąży.

  • Kaleja trójkrotnielistna - Calea ternifolia - z rodziny bot.: astrowatych Asteraceae - występuje w Meksyku i na Kostaryce. Krzew osiąga półtora metra wysokości. Roślina jest palona lub przyjmowana w postaci wywaru.

    Nasila aktywność mózgu podczas snu.

    Jest to spowodowane wydłużeniem czasu trwania fazy snu, w której pojawia się wzmożona aktywność mózgu oraz marzenia senne. Oprócz tych efektów wykazuje się działania zbliżone do marihuany oraz lekkie działanie euforyzujące.

    Wywar ma bardzo nieprzyjemny, gorzki smak. Kaleja wywołuje reakcje alergiczne. Powoduje osłabienie fizyczne, zawroty głowy, senność, mdłości oraz wymioty. Nie można wykluczyć interakcji z lekami lub innymi substancjami psychoaktywnymi.

    Kaleja zaburza świadomość i percepcję, stąd bardzo niebezpieczne jest prowadzenie po jej zażyciu pojazdów mechanicznych oraz obsługiwanie maszyn.

  • Liona - lwie ucho (Lion’s Tail, Dream Herb, Wild dagga) - Leonotis leonurus - z rodziny bot.: jasnotowatych Lamiaceae. Występuje w Afryce Południowej i Wschodniej. Głównymi ciałami aktywnymi w niej zawartymi są laktony seskwiterpenowe z grupy germanokranolidów. Surowiec alkaloidowy zawierający leonurynę.

  • Palone liście dają bardzo ostry dym, a efekty są opisywane jako słabe, ekstrakt z liści daje mocniejsze działanie.

    Najczęściej odczuwa się euforię oraz efekty empatogenne. Działanie substancji aktywnych zawartych w tej roślinie zaburza świadomość i percepcję, dlatego niewskazane jest po jej spożyciu prowadzenie pojazdów oraz obsługiwanie maszyn.

    Skutkami ubocznymi są wymioty, nudności i napięcie mięśni. Przy częstym używaniu tego specyfiku, ze względu przede wszystkim na obecną w tej roślinie leonurynę, stwierdzono działanie uzależniające, podobne do uzależnienia nikotynowego.



W tym artykule przedstawiono jedynie - dla przykładu - krótki przegląd gatunków roślin i ich charakterystykę farmakologiczną. Stanowią one źródło surowców i pochodzących z nich wyciągów, które znajdują wykorzystanie w dopalaczach. Należy jednak stwierdzić, że lista gatunków psychoaktywnych, halucynogennych i narkotycznych, głównie roślin i grzybów wykorzystywanych do produkcji dopalaczy na świecie, jest znacznie obszerniejsza.

prof. Krzysztof Jędrzejko, Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego

mgr farm. Przemysław Orlikowski, Apteka Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Częstochowie

Podobał się artykuł? Podziel się!
comments powered by Disqus

BĄDŹ NA BIEŻĄCO Z MEDYCYNĄ!

Newsletter

Najważniejsze informacje portalu rynekzdrowia.pl prosto na Twój e-mail

Rynekzdrowia.pl: polub nas na Facebooku

Rynekzdrowia.pl: dołącz do nas na Google+

Obserwuj Rynek Zdrowia na Twitterze

RSS - wiadomości na czytnikach i w aplikacjach mobilnych

POLECAMY W PORTALACH