PAP/Rynek Zdrowia | 11-04-2019 08:16

Wybory do PE: uprawnienia osób z niepełnosprawnościami

Kodeks wyborczy przewiduje specjalne uprawnienia dla osób z niepełnosprawnościami, by ułatwić im uczestnictwo w wyborach, m.in. głosowanie korespondencyjne czy przez pełnomocnika. RPO wskazuje jednak, że lokale wyborcze nie są wystarczająco dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych.

Fot. PTWP

Zgodnie z przepisami, wyborca niepełnosprawny ma prawo do uzyskiwania pełnej informacji o: właściwym dla siebie okręgu wyborczym i obwodzie głosowania, lokalach obwodowych komisji wyborczych przystosowanych do potrzeb osób niepełnosprawnych znajdujących się najbliżej miejsca zamieszkania wyborcy niepełnosprawnego, warunkach dopisania do spisu wyborców w takim obwodzie głosowania, terminie wyborów oraz godzinach głosowania, komitetach wyborczych biorących udział w wyborach oraz zarejestrowanych kandydatach i listach kandydatów oraz o warunkach i formach głosowania.

Informacje te są podawane do publicznej wiadomości poprzez umieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej, są także przekazywane przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) na wniosek wyborcy niepełnosprawnego, telefonicznie lub w drukowanych materiałach informacyjnych, w tym w formie elektronicznej.

Wyborcy z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przysługują także dwie specjalne formy udziału w głosowaniu: głosowanie korespondencyjne i przez pełnomocnika.

Ułatwienia w miejscu głosowania
W przypadku majowych wyborów do Parlamentu Europejskiego, zamiar głosowania korespondencyjnego wyborca z niepełnosprawnościami musi zgłosić komisarzowi wyborczemu do 13 maja. W zgłoszeniu wyborca może zażądać dołączenia do pakietu wyborczego nakładki na kartę do głosowania w alfabecie Braille'a. Pakiet wyborczy dostarczany jest wyborcy nie później niż 7 dni przed dniem wyborów.

Jeśli wyborca niepełnosprawny chce zagłosować w eurowyborach przez pełnomocnika musi najpóźniej do 17 maja złożyć wniosek w urzędzie gminy (miasta), w której jest wpisany do rejestru wyborców w celu sporządzenia aktu pełnomocnictwa.

W lokalu wyborczym wyborca niepełnosprawny może także głosować przy użyciu nakładki na kartę do głosowania sporządzonej w alfabecie Braille'a. W dniu wyborów obwodowa komisja wyborcza wraz z kartą do głosowania wyda niepełnosprawnemu wyborcy, na jego prośbę, nakładkę na tę kartę. Po oddaniu głosu wyborca obowiązany jest zwrócić komisji obwodowej nakładkę na kartę.

Wyborcy niepełnosprawnemu, na jego prośbę, może pomagać w głosowaniu w lokalu wyborczym inna osoba, w tym także niepełnoletnia. Pomoc ta może mieć tylko techniczny charakter. Nie może ona polegać na sugerowaniu wyborcy sposobu głosowania lub na głosowaniu w zastępstwie tego wyborcy.

Dopuszczalne jest, aby na życzenie wyborcy niepełnosprawnego w pomieszczeniu za zasłoną przebywała osoba udzielająca pomocy. Osobą tą nie może być członek komisji, mąż zaufania ani obserwator społeczny.

Co ważne, na prośbę wyborcy niepełnosprawnego komisja jest zobowiązana do przekazania ustnie treści obwieszczeń wyborczych w zakresie informacji o komitetach wyborczych biorących udział w wyborach oraz o zarejestrowanych kandydatach i listach kandydatów.

Wyborca niepełnosprawny może głosować w wybranym przez siebie lokalu wyborczym dostosowanym do potrzeb osób niepełnosprawnych na obszarze gminy, w której stale zamieszkuje. W tym celu powinien on złożyć wniosek o dopisanie do spisu wyborców w obwodzie właściwym dla tego lokalu wyborczego (w majowych wyborach do PE wniosek należy złożyć do 21 maja).

Co najmniej połowa lokali wyborczych dostosowana
Rzecznik PKW Wojciech Dąbrówka wskazywał, że w Polsce co najmniej połowa wszystkich lokali wyborczych w danej gminie musi być dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych. Odpowiada za to gmina (wójt, burmistrz, prezydent miasta), a wykaz wymagań, jakie taki lokal musi spełnić określa rozporządzenie ministra infrastruktury.

Jarosław Zbieranek z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich zwracał jednak uwagę, że z raportu RPO z dostosowania lokali wyborczych do potrzeb wyborców z niepełnosprawnościami podczas wyborów samorządowych w 2018 r. wynika, że zdecydowana większość lokali jest niedostosowana do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

Monitoring został przeprowadzony w 157 lokalach obwodowych komisji wyborczych w 23 miejscowościach.

Z raportu wynika, że 78 proc. lokali było niedostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Uchybień nie stwierdzono jedynie w 34 lokalach wyborczych (22 proc.).

Do najczęściej powtarzających się zastrzeżeń należały: brak oznakowania krawędzi stopni schodów, brak dodatkowego oświetlenia w miejscu zapewniającym tajność głosowania, niedostosowane miejsce zapewniające tajność głosowania (niewłaściwa wysokość blatów), brak oznakowania przegród szklanych w lokalu, niewłaściwe rozmieszczenie informacji i obwieszczeń PKW. Inne uwagi dotyczyły m.in. zbyt wysokich progów drzwi wejściowych, śliskich posadzek, czy niewłaściwej wysokości urny wyborczej.

W raporcie RPO wskazano, że członkowie komisji wyborczych, którzy mają obowiązek sprawdzać, czy wymogi prawa są w lokalu spełnione, często nie zauważają problemu lub go bagatelizują. Jak podkreślono, w jednej trzeciej (33 proc.) wszystkich kontrolowanych lokali stwierdzono trzy i więcej uchybień.

W raporcie zarekomendowano m.in. zwiększenie zaangażowania we właściwe przygotowanie lokali obwodowych komisji wyborczych mających status dostosowanych do potrzeb wyborców niepełnosprawnych przez wójtów (burmistrzów, prezydentów miast). Ponadto zaproponowano położenie szczególnej uwagi na problematykę dostosowania lokali wyborczych w toku szkoleń członków obwodowych komisji wyborczych, a także zwiększenie aktywności urzędników wyborczych w procedurze nadzoru właściwego przygotowywania lokali obwodowych komisji wyborczych mających status dostosowanych do potrzeb wyborców niepełnosprawnych.

Wybory do PE odbędą się w Polsce 26 maja.

PAP - Aleksandra Rebelińska