PAP/Rynek Zdrowia | 03-12-2018 15:22

Badania: odkryli nowy czynnik nietolerancji glutenu. To przełom w leczeniu celiakii?

Francusko-włoski zespół badawczy z Włoch i Francji odkrył nowy molekularny czynnik rozwoju nietolerancji glutenu. Jest nim białko CFTR, które w warunkach normalnych tworzy kanały jonowe w błonach komórkowych i którego mutacja wywołuje groźną chorobę - mukowiscydozę.

FOT. Fotolia; zdjęcie ilustracyjne

Artykuł na ten temat ukazał się w czasopiśmie "The EMBO Journal"(http://emboj.embopress.org/content/early/2018/11/28/embj.2018100101).

Celiakia to ciężkie autoimmunologiczne zaburzenie związane z trawieniem glutenu. Występuje u osób predysponowanych genetycznie i polega na odpowiedzi immunologicznej organizmu wywołanej glutenem (substancją znajdującą się w pszenicy, życie i jęczmieniu) i związanymi z nim prolaminami.

Kiedy osoby cierpiące na celiakię jedzą gluten, ich układ odpornościowy uruchamia reakcję skierowaną przeciwko własnym komórkom, co prowadzi do uszkodzeń powierzchni błony śluzowej jelita cienkiego.

Celiakia występuje u około 1 na 100 osób, ale wiadomo, że u pacjentów, którzy cierpią również na mukowiscydozę, częstość tak jest około trzy razy wyższa. - To współwystępowanie sprawiło, że zaczęliśmy się zastanawiać, czy istnieje jakiś związek - na poziomie molekularnym - między tymi dwiema chorobami - mówi dr Luigi Maiuri z Uniwersytetu Piemonte Orientale w Novarze (Włochy), jeden z kierowników badania.

Sama mukowiscydoza to poważna choroba genetyczna charakteryzująca się gromadzeniem gęstego i lepkiego śluzu w płucach i jelitach pacjentów. Powoduje ją mutacja genu kodującego błonowy kanał chlorkowy - CFTR. Rolą CFTR jest transportowanie jonów z jednej strony błony komórkowej na drugą, co umożliwia utrzymywanie odpowiedniej ilości płynu powierzchniowego w nabłonku dróg oddechowych. Kiedy płynu jest za mało, śluz staje się zbyt gęsty, aby obecne na nabłonku rzęski mogły go usunąć, w związku z czym drogi oddechowe zatykają się. Sam śluz jest też dobrą pożywką dla rozmnażających się bakterii.

Ponadto wadliwe działanie CFTR wywołuje szereg dodatkowych reakcji w płucach i innych narządach - w tym w jelicie - poprzez aktywację układu odpornościowego. Efekty te są bardzo podobne do reakcji wywołanych przez gluten u chorych na celiakię.

Dr Maiuri oraz jego współpracownicy z Neapolu oraz Francji postanowili przyjrzeć się bliżej molekularnym podstawom tych podobieństw.

Wykorzystując ludzkie linie komórek jelitowych, które są wrażliwe na gluten, naukowcy odkryli, że jeden specyficzny peptyd, P31-43, bezpośrednio wiąże się z CFTR i upośledza jego funkcję. Ta interakcja wyzwala stres komórkowy i stan zapalny, co sugeruje, że CFTR odgrywa główną rolę w pośredniczeniu w nadwrażliwości na gluten u pacjentów z celiakią.

Co więcej, badacze odkryli, że interakcja między P31-43 i CFTR może być hamowana przez lek o nazwie VX-770 (Iwakaftor), pełniący funkcję wzmacniacza CFTR. - Kiedy komórki jelitowe lub próbki tkanek zebrane od pacjentów z celiakią wstępnie inkubowaliśmy z VX-770 przed ekspozycją na P31-43, peptyd nie wywoływał reakcji immunologicznej - tłumaczą autorzy pracy. - Można więc stwierdzić, że VX-770 chroni wrażliwe na gluten komórki nabłonka przed szkodliwym działaniem glutenu".

Ponadto naukowcy odkryli, że VX-770 może chronić wrażliwe na gluten myszy przed wywołanymi glutenem objawami jelitowymi.

- Jak dotąd nie ma lekarstwa na celiakię. Jedyną strategią terapeutyczną jest utrzymywanie ścisłej diety. Jednak nasze obecne badanie jest obiecującym krokiem w kierunku opracowania nowej metody leczenia - podsumowują naukowcy. Ich zdaniem, punktem wyjścia mógłby stać się właśnie wzmacniacz CFTR, który pierwotnie opracowano w celu leczenia mukowiscydozy.